Η έννοια της πραγμοποίησης αποτελεί μία από τις πιο γόνιμες αλλά και πιο σύνθετες κατηγορίες της μαρξιστικής θεωρίας. Δεν αφορά μόνο τον τρόπο με τον οποίο οι κοινωνικές σχέσεις εμφανίζονται ως σχέσεις μεταξύ πραγμάτων, αλλά και τη μορφή της ίδιας της συνείδησης στη νεωτερική καπιταλιστική κοινωνία. Από τον Μαρξ έως τον Λούκατς και την Κριτική Θεωρία, η πραγμοποίηση υπήρξε μία από τις κεντρικές έννοιες για την κατανόηση της καπιταλιστικής νεωτερικότητας. Μέσα από αυτήν καθίσταται δυνατή η ερμηνεία όχι μόνο της οικονομίας, αλλά και του τρόπου με τον οποίο συγκροτούνται η…
Read MoreTag: Διαφωτισμός
Zoltan Tarr | Ο Λούκατς και το εβραϊκό ζήτημα
Η ιστορία του μαρξισμού δεν είναι μόνο η ιστορία της υλιστικής μεθόδου κριτικής του καπιταλισμού, αλλά και η ιστορία των θεωρητικών και διαλεκτικών του αντιφάσεων. Μία από τις σημαντικότερες αφορά τη σχέση του με το λεγόμενο «εβραϊκό ζήτημα» και, ευρύτερα, με την κατανόηση του σύγχρονου αντισημιτισμού. Παρά το γεγονός ότι ο μαρξισμός υπήρξε η πρώτη θεωρία που επιχείρησε να ερμηνεύσει την αστική κοινωνία ως ιστορικά προσδιορισμένη μορφή κοινωνικής οργάνωσης, δεν κατόρθωσε πάντοτε με επάρκεια να συλλάβει τον ιδιαίτερο χαρακτήρα του αντισημιτισμού ως ιδεολογίας της νεωτερικότητας. Αντίθετα, σε πολλές περιπτώσεις παρέμεινε…
Read MoreΜε αφορμή την επέτειο της γέννησης του Thomas Mann
Σαν χθες, στις 6 Ιουνίου 1875, γεννιέται στο Λύμπεκ ο Thomas Mann, ένας από τους σημαντικότερους (αν όχι ο σημαντικότερος) λογοτέχνες του 20ού αιώνα και μια από τις πιο σύνθετες μορφές της ευρωπαϊκής αστικής διανόησης. Συγγραφέας των Μπούντενμπροκ, του Θανάτου στη Βενετία, του Μαγικού Βουνού και του Δόκτωρ Φάουστους, ο Μαν δεν ήταν απλώς ένας μεγάλος λογοτέχνης. Το έργο του συνιστά μια διαρκή ανατομία της κρίσης του ευρωπαϊκού αστικού πολιτισμού, της παρακμής της φιλελεύθερης αστικής τάξης και των αντιφάσεων που διαπερνούσαν τη γερμανική και ευρωπαϊκή νεωτερικότητα. Από μια σκοπιά που…
Read MoreΘέσεις για τον μιλιταρισμό και τον αντιμιλιταρισμό | Με αφορμή την σύγκρουση στην Ουκρανία
Το κείμενο που ακολουθεί βρίσκεται στο 4ο τεύχος της έντυπης έκδοσης του Shades Magazine. Αποτελεί το πρώτο από τα τρία κείμενα του τεύχους που δημοσιεύτηκαν με τον τίτλο: «Τρεις Πολεμικές για τον Πόλεμο». Τα κείμενα αυτά ήταν το αποτέλεσμα των συζητήσεων στο εσωτερικό του Shades το 2022. 1. Οι εξελίξεις στον καπιταλιστικό κόσμο μετά τον πόλεμο στην Ουκρανία, καταρχήν επιβάλουν μια νηφάλια τοποθέτηση από εκείνους τους πολιτικούς κύκλους και εκείνες της φωνές της Θεωρίας που τοποθετούν πραγματικά την ύπαρξη τους στην απέναντι όχθη. Ενάντια στην καπιταλιστική κυριαρχία και των διάφορων…
Read More«Χρονικά Αντισημιτισμού #139» Ανθεκτικότητα και τελετουργίες του Αντισημιτικού Μύθου: Το κάψιμο του Ιούδα στον Κοσμά
«Η πιο γνωστή και διαδεδομένη εκδήλωση λαϊκού αντισημιτισμού στην Ελλάδα, το κάψιμο του Ιούδα, είναι έθιμο της Μεγάλης Πέμπτης. Ο Γ. Μέγας παρατηρεί ότι μετά την επικράτηση του χριστιανισμού ταυτίστηκαν με το όνομα του περιπλανώμενου Ιούδα παλιότερες παραδόσεις που σχετίζονταν με τον Οιδίποδα. Σύμφωνα με τον ίδιο, η ασάφεια σχετικά με τον Ιούδα στα Ευαγγέλια οδήγησε τη λαϊκή φαντασία σε ένα πλήθος παραδόσεων, παραμυθιών, τραγουδιών, καταδέσμων, όπου το όνομα Ιούδας χρησιμοποιείται μετωνυμικά. Στους Εβραίους αποδίδονται οι ιδιότητες του Ιούδα. Και αυτές είναι φιλαργυρία, προδοσία, περιπλάνηση, θεοκτονία. Ο Εβραίος ενέχεται για…
Read MoreRosa Luxemburg | Οργανωτικά ζητήματα της ρωσικής σοσιαλδημοκρατίας
Εισαγωγικό σημείωμα: Σκέψεις με αφορμή την ανάγνωση του κείμενου Το κείμενο της Rosa Luxemburg για τα οργανωτικά ζητήματα της ρωσικής σοσιαλδημοκρατίας αποτελεί μια από τις πιο αιχμηρές θεωρητικές κριτικές στο εσωτερικό του επαναστατικού κομμουνιστικού κινήματος εκείνης της περιόδου, καθώς έρχεται σε αντιπαράθεση με το λενινιστικό υπόδειγμα οργάνωσης, όπως αυτό κωδικοποιείται στο διάσημο κείμενο του Λένιν «Τι να κάνουμε;», ένα κείμενο που έχει γίνει και ιδεολογικό εικόνισμα για πολλούς χώρους στην πολιτική παράδοση στην Ελλάδα. Η Luxemburg προχωρά πολύ πιο πέρα από μια επιμέρους κριτική των μορφών της οργανωτικής συγκρότησης του…
Read MoreΈνα σχόλιο σχετικά με τον θάνατο της καθηγήτριας Σοφίας Χρηστίδου στη Θεσσαλονίκη.
Ο θάνατος της Σοφίας Χρηστίδου δεν πρέπει να ερμηνευτεί απλώς ως ένα τραγικό περιστατικό προσωπικής στοχοποίησης μιας καθηγήτριας ή ως μια μεμονωμένη εκτροπή συμπεριφορών στο εσωτερικό της σχολικής κοινότητας. Τέτοια γεγονότα λειτουργούν ως συμπτωματικές εκδηλώσεις βαθύτερων κοινωνικών αντιφάσεων που διαπερνούν τους θεσμούς της ύστερης νεωτερικότητας. Το λεγόμενο bullying δεν αποτελεί μια «παρέκκλιση» από την κανονικότητα της ορθολογικής λειτουργίας του σχολείου, ούτε αφορά μονάχα κάποιους βίαιους μαθητές – μαθήτριες· αντιθέτως, αποκαλύπτει τον τρόπο με τον οποίο οι μορφές κυριαρχίας και βίας που συγκροτούν την κοινωνική ολότητα αναπαράγονται και στο εσωτερικό όλων…
Read MoreΓια την έννοια του Κομμουνισμού | 9 Θέσεις
Εισαγωγικό σημείωμα Οι θέσεις που ακολουθούν δεν αποτελούν ένα τυχαίο σύνολο διακηρύξεων, ούτε ένα ιδεολογικό μανιφέστο προς κατανάλωση. Συνιστούν την συμπύκνωση μιας μακρόχρονης θεωρητικής και πολιτικής επεξεργασίας στο εσωτερικό του εγχειρήματος του Shades, το προϊόν της συλλογικής συζήτησης, αντιπαράθεσης και κριτικής αναμέτρησης με την ιστορική εμπειρία του κομμουνιστικού κινήματος, τα όρια του παραδοσιακού μαρξισμού και συνολικά με τις αντιφάσεις της καπιταλιστικής νεωτερικότητας. Οι θέσεις αυτές λειτουργούν ως ένας βασικός θεωρητικός προσανατολισμός του εγχειρήματος και ως η βασική στρατηγική μας πυξίδα: σε καμία περίπτωση δεν αποτελούν ένα δόγμα, αλλά μια αρνητική…
Read MoreTheodor Adorno & Max Horkeimer | Προς ένα νέο μανιφέστο;
Εισαγωγικό σημείωμα του Shades Το «Προς ένα νέο μανιφέστο» (Towards a New Manifesto) των Τέοντορ Β. Αντόρνο και Μαξ Χόρκχαϊμερ γράφτηκε στις αρχές της δεκαετίας του 1950, πιθανότατα γύρω στο 1950–1951, σε μια περίοδο βαθιάς πολιτικής και θεωρητικής κρίσης για την ευρωπαϊκή και διεθνή Αριστερά. Ωστόσο, το κείμενο δεν δημοσιεύτηκε τότε ως το επίσημο μανιφέστο της «Σχολής της Φρανκφούρτης» και παρέμεινε για χρόνια ημιτελές. Τελικά κυκλοφόρησε μεταγενέστερα ως ιστορικό και θεωρητικό τεκμήριο της Κριτικής Θεωρίας. Το κείμενο «Προς ένα νέο μανιφέστο» αποτελεί μια συμπυκνωμένη, αιχμηρή παρέμβαση της Κριτικής Θεωρίας απέναντι…
Read MoreTheodor Adorno | Αντισημιτισμός και φασιστική προπαγάνδα
Το κείμενο αυτό μεταφράστηκε και δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά στο ιστολόγιο του κοινωνικού εργαστηρίου Θεσσαλονίκης. Βρίσκεται στο βιβλίο: Theodor Adorno, The Stars Down to Earth, εκδ. Routledge, σελ. 218-231. Είναι γραμμένο στα αγγλικά και ο τίτλος του πρωτοτύπου είναι: Anti-semitism and Fascist Propaganda. Στο κείμενο που παρουσιάζουμε παρακάτω, ο Αντόρνο δεν εξετάσει την έννοια και την τεχνική της προπαγάνδας, απλά στην σφαίρα των πολιτικών ιδεών, αλλά μάλλον εστιάζει στη ψυχολογική λειτουργία της προπαγανδιστικής ρητορείας και στη δυναμική με την οποία αυτή «κερδίζει» τους ακροατές. Οι αγκιτάτορες του φασισμού δεν πείθουν…
Read More