Ο Λούντβιχ Φόυερμπαχ (Ludwig Feuerbach, 1804–1872) ήταν Γερμανός φιλόσοφος και μία από τις σημαντικότερες μορφές της νεοεγελιανής φιλοσοφίας. Σπούδασε αρχικά θεολογία, αλλά γρήγορα στράφηκε στη φιλοσοφία υπό την επίδραση του Χέγκελ. Σταδιακά απομακρύνθηκε από τον ιδεαλισμό και ανέπτυξε έναν «ανθρωπολογικό υλισμό», ασκώντας ριζική κριτική στη θρησκεία. Το σημαντικότερο έργο του είναι «Η ουσία του Χριστιανισμού» (1841, από εκεί είναι και το παρακάτω απόσπασμα), όπου υποστηρίζει ότι ο Θεός δεν αποτελεί υπερβατική πραγματικότητα, αλλά προβολή των ουσιωδών ανθρώπινων ιδιοτήτων. Κατά τον Φόυερμπαχ, ο άνθρωπος αποξενώνει τις δικές του δυνάμεις, τις αποδίδει…
Read MoreTag: Karl Marx
Σαν σήμερα 4 Ιουνίου 1971: Φεύγει από την ζωή ο György Lukács,
Σαν σήμερα (4 Ιουνίου), το 1971, πεθαίνει στη Βουδαπέστη, σε ηλικία 86 ετών, ο Γκέοργκ Λούκατς, ένας από τους σημαντικότερους μαρξιστές φιλοσόφους και θεωρητικούς της λογοτεχνίας του 20ού αιώνα. Ο Λούκατς υπήρξε μια εμβληματική μορφή της μαρξιστικής θεωρίας, η οποία επιχείρησε να επανασυνδέσει τον ιστορικό υλισμό με το ζήτημα της συνείδησης, της κουλτούρας και της κοινωνικής ολότητας. Στο έργο του Ιστορία και Ταξική Συνείδηση (1923), που επηρέασε βαθιά ολόκληρη τη μεταγενέστερη παράδοση του δυτικού μαρξισμού, ανέλυσε την πραγμοποίηση ως ένα κεντρικό χαρακτηριστικό της καπιταλιστικής κοινωνίας. Μια κοινωνική συνθήκη όπου οι…
Read MoreΗ στεγαστική κρίση και οι μύθοι της | Θέσεις για το στεγαστικό ζήτημα
Το κείμενο που ακολουθεί αποτελεί τη συμπύκνωση της συζήτησης στο εσωτερικό του Shades τον Απρίλιο του 2026. Ωστόσο, η ανάλυση αυτή δεν είναι σε καμία περίπτωση ολοκληρωμένη. Παρ’ όλα αυτά, αποφασίσαμε να δημοσιεύσουμε μια πρώτη εκδοχή του κειμένου για λόγους που σχετίζονται με τη συγκυρία. Μια επόμενη εκδοχή θα ακολουθήσει ύστερα και από την προγραμματισμένη συνάντηση του εγχειρήματος το επόμενο διάστημα στην Αθήνα. Στόχος μας είναι να προχωρήσουμε σε μεγαλύτερη εμβάθυνση των θέσεων του εγχειρήματος πάνω σε αυτό το τόσο φλέγον ταξικό ζήτημα, όπως είναι η στεγαστική κρίση στις μεγάλες…
Read MoreKarl Marx | Η διαφορά ανάμεσα στη δημοκρίτεια και την επικούρεια φιλοσοφία της φύσης
Η διατριβή του Karl Marx με τίτλο Η διαφορά ανάμεσα στη δημοκρίτεια και την επικούρεια φιλοσοφία της φύσης γράφτηκε το 1841 και αποτελεί το διδακτορικό του έργο, το οποίο υπέβαλε στο Πανεπιστήμιο της Ιένας. Το κείμενο αυτό ανήκει στην πρώιμη περίοδο της σκέψης του Μαρξ, όταν ακόμη κινείται στο φιλοσοφικό περιβάλλον της μεταχεγκελιανής διανόησης και του κύκλου των «Νεαρών Χεγκελιανών». Στο έργο αυτό ο Μαρξ ασχολείται με την αρχαία ελληνική φιλοσοφία, συγκρίνοντας τις φυσικές θεωρίες του Δημόκριτου και του Επίκουρου. Ο Μαρξ επιχειρεί να αναδείξει τις βαθύτερες φιλοσοφικές διαφορές τους.…
Read MoreΙστορία, Μνήμη και Κυριαρχία: Για τον αναθεωρητισμό και τον ταξικό χαρακτήρα της ιστορικής αφήγησης. Σημειώσεις με αφορμή την υπόθεση της Καισαριανής
«Οι κυρίαρχες ιδέες κάθε εποχής δεν είναι παρά οι ιδέες της κυρίαρχης τάξης.» [1] Μια τοποθέτηση του εγχειρήματος Shades Aufbau – Κοινότητα – Θεωρία – Δικτύωση σχετικά με την υπόθεση των φωτογραφιών των 200 εκτελεσμένων κομμουνιστών (μέλη του ΚΚΕ, Ελλήνων Εβραίων κομμουνιστών αλλά και αρχειομαρξιστές), που ήρθε στη δημοσιότητα με αφορμή τη δημοπρασία που ανακοίνωσε ένας Βέλγος συλλέκτης στην πλατφόρμα eBay. Για το ιστορικό γεγονός που οδήγησε στην εκτέλεση των 200 κομμουνιστών δείτε παρακάτω στις σημειώσεις [2] Η ιστορική μνήμη δεν αποτελεί ενα υπερταξικό πεδίο, αντίθετα αποτελεί και αυτή ένα…
Read MoreHerbert Marcuze | Λόγος και Επανάσταση (αποσπάσματα)
Αποσπάσματα από το βιβλίο του Χέρμπερτ Μαρκούζε “Λόγος και Επανάσταση” που στα ελληνικά κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ύψιλον. Η αρχική δημοσίευση έγινε εδώ Ένα μικρό διευκρινιστικό σημείωμα Τα αποσπάσματα του Μαρκούζε που παρουσιάζονται παρακάτω επιχειρούν μια ιστορική ανάγνωση του φαινομένου της επανάστασης, αλλά και μια επανεξέταση της σχέσης ανάμεσα στον Λόγο ως κριτική κατηγορία και στις αντικειμενικές υλικές αντιφάσεις της κοινωνίας. Στο πλαίσιο της διαλεκτικής παράδοσης, ο Μαρκούζε αναδεικνύει πως ο Λόγος δεν αποτελεί ένα ουδέτερο εργαλείο για την περιγραφή της πραγματικότητας, αλλά κινητήρια δύναμη για την ανατροπή της υπάρχουσας…
Read MoreMax Horkheimer «Οι Εβραίοι και η Ευρώπη» | Σημειώσεις πάνω στο κείμενο
Σημειώσεις της συνάντησης του κύκλου μελέτης που πραγματοποιήθηκε την 1η Φεβρουαρίου 2026. Τη στιγμή αυτή, έχουμε πραγματικά φτάσει στο σημείο όπου η αρμονία μέσα στην καπιταλιστική κοινωνία ταυτόχρονα με όλες τις δυνατότητες για μετασχηματισμό της έχουν αποδειχθεί ακριβώς αυταπάτες τις οποίες ανέκαθεν κατήγγελλαν οι επικριτές της οικονομίας της ελεύθερης αγοράς. τώρα, όπως το είχαν προβλέψει, οι αντιφάσεις της τεχνικής προόδου έχουν προκαλέσει διαρκή οικονομική κρίση, και οι απόγονοι των ελεύθερων επιχειρηματιών δεν μπορούν να διατηρήσουν τις θέσεις τους παρά μόνο χάνοντας τις πολιτικές τους ελευθερίες. τώρα λοιπόν που τα πράγματα…
Read MoreΓια την έννοια του Κομμουνισμού | 9 Θέσεις
Εισαγωγικό σημείωμα Οι θέσεις που ακολουθούν δεν αποτελούν ένα τυχαίο σύνολο διακηρύξεων, ούτε ένα ιδεολογικό μανιφέστο προς κατανάλωση. Συνιστούν την συμπύκνωση μιας μακρόχρονης θεωρητικής και πολιτικής επεξεργασίας στο εσωτερικό του εγχειρήματος του Shades, το προϊόν της συλλογικής συζήτησης, αντιπαράθεσης και κριτικής αναμέτρησης με την ιστορική εμπειρία του κομμουνιστικού κινήματος, τα όρια του παραδοσιακού μαρξισμού και συνολικά με τις αντιφάσεις της καπιταλιστικής νεωτερικότητας. Οι θέσεις αυτές λειτουργούν ως ένας βασικός θεωρητικός προσανατολισμός του εγχειρήματος και ως η βασική στρατηγική μας πυξίδα: σε καμία περίπτωση δεν αποτελούν ένα δόγμα, αλλά μια αρνητική…
Read MoreTheodor Adorno & Max Horkeimer | Προς ένα νέο μανιφέστο;
Εισαγωγικό σημείωμα του Shades Το «Προς ένα νέο μανιφέστο» (Towards a New Manifesto) των Τέοντορ Β. Αντόρνο και Μαξ Χόρκχαϊμερ γράφτηκε στις αρχές της δεκαετίας του 1950, πιθανότατα γύρω στο 1950–1951, σε μια περίοδο βαθιάς πολιτικής και θεωρητικής κρίσης για την ευρωπαϊκή και διεθνή Αριστερά. Ωστόσο, το κείμενο δεν δημοσιεύτηκε τότε ως το επίσημο μανιφέστο της «Σχολής της Φρανκφούρτης» και παρέμεινε για χρόνια ημιτελές. Τελικά κυκλοφόρησε μεταγενέστερα ως ιστορικό και θεωρητικό τεκμήριο της Κριτικής Θεωρίας. Το κείμενο «Προς ένα νέο μανιφέστο» αποτελεί μια συμπυκνωμένη, αιχμηρή παρέμβαση της Κριτικής Θεωρίας απέναντι…
Read MoreKarl Marx | Για τον Π.Ζ. Προυντόν
Το γράμμα του Καρλ Μάρξ για τον Πιερ-Ζοζέφ Προυντόν που ακολουθεί αποτελεί ένα σπάνιο ιστορικό ντοκουμέντο εντός της διαπάλης του 19ου αιώνα γύρω από τη θεωρία, την πολιτική οικονομία και τις δυνατότητες ριζικής κοινωνικής αλλαγής. Στην καρδιά αυτής της αντιπαράθεσης βρίσκεται η κριτική του Μάρξ στις ιδέες του Προυντόν, οι οποίες —παρά τον ριζοσπαστισμό τους ενάντια στην αστική ιδιοκτησία— παραμένουν, με τον τρόπο τους, δέσμιες ενός μικροαστικού ορίζοντα και μιας μεταρρυθμιστικής αντιμετώπισης της καπιταλιστικής κοινωνίας. Το κείμενο αυτό, γραμμένο το 1865, φωτίζει τις θεωρητικές διαφορές ανάμεσα σε δύο από τους…
Read More