Αναγνώσεις | Το πρώτο Ανατομείο στην κατοχική Θεσσαλονίκη – Θραύσματα Εβραϊκής μνήμης

Γράφει ο Νίκος Αναστασόπουλος* Δείτε επίσης και την διαδικτυακή εκδήλωση του Shades με τον Νίκο Αναστασόπουλο με αφορμή την έκδοση του βιβλίου Θα προσπαθήσουμε να θέσουμε μια μικρή ψηφίδα στο παλίμψηστο της ιστορίας της σύγχρονης Θεσσαλονίκης, ιχνηλατώντας την ιστορία της ίδρυσης και λειτουργίας του πρώτου Ανατομείου στην κατοχική Θεσσαλονίκη, η οποία συνυφαίνεται με τη ζοφερή ιστορία της καταστροφής του εβραϊκού νεκροταφείου και τον εκτοπισμό της Εβραϊκής Κοινότητας Θεσσαλονίκης. Η ιστορία της πόλης δεν θα διαφοροποιούνταν από την κατοχική ιστορία οποιουδήποτε άλλου ελληνικού αστικού κέντρου αν το 1/5 του πληθυσμού της…

Read More

Ιστορία, Μνήμη και Κυριαρχία: Για τον αναθεωρητισμό και τον ταξικό χαρακτήρα της ιστορικής αφήγησης. Σημειώσεις με αφορμή την υπόθεση της Καισαριανής

«Οι κυρίαρχες ιδέες κάθε εποχής δεν είναι παρά οι ιδέες της κυρίαρχης τάξης.» [1] Μια τοποθέτηση του εγχειρήματος Shades Aufbau – Κοινότητα – Θεωρία – Δικτύωση σχετικά με την υπόθεση των φωτογραφιών των 200 εκτελεσμένων κομμουνιστών (μέλη του ΚΚΕ, Ελλήνων Εβραίων κομμουνιστών αλλά και αρχειομαρξιστές), που ήρθε στη δημοσιότητα με αφορμή τη δημοπρασία που ανακοίνωσε ένας Βέλγος συλλέκτης στην πλατφόρμα eBay. Για το ιστορικό γεγονός που οδήγησε στην εκτέλεση των 200 κομμουνιστών δείτε παρακάτω στις σημειώσεις [2] Η ιστορική μνήμη δεν αποτελεί ενα υπερταξικό πεδίο, αντίθετα αποτελεί και αυτή ένα…

Read More

Αναγνώσεις: Joseph Roth | Η κρύπτη των Καπουτσίνων

 Η «Κρύπτη των Καπουτσίνων» του Joseph Roth είναι ένα από τα πιο ώριμα και μελαγχολικά έργα του, ένα μυθιστόρημα βαθιά εμποτισμένο από την εμπειρία της ιστορικής κατάρρευσης που έφερε ο πόλεμος. Το έγραψε το 1938, ενώ ο συγγραφέας βρισκόταν ήδη στην Ολλανδία, αυτοεξόριστος, αφού τα ναζιστικά στρατεύματα είχαν ήδη εισβάλλει στην Βιέννη. Το μυθιστόρημα αυτό, αποτελεί κατά κάποιο τρόπο, συνέχεια του γνωστότερου ίσως μυθιστορήματος του, Το εμβατήριο Ραντέτσκυ, αφού ήρωας του έργου είναι και εδώ, ένα μέλος της ευρύτερης οικογένειας των φον Τρόττα. Μέσα από τη ζωή του Φραντς Φέρντιναντ…

Read More

Ο Καλαματιανός νεωκόρος που επέστρεψε από το Άουσβιτς

Συλλογή πληροφοριών: Διάπυρον Ο Αριστομένης Σακκάς γεννήθηκε στο χωριό Βελανιδιά της Καλαμάτας το 1905 και, λίγο πριν το 1940, παντρεύτηκε και μετακόμισε στην πόλη της Καλαμάτας. Εκεί εργάστηκε ως νεωκόρος και, τον Οκτώβριο του 1943, τρεις μέρες πριν από τα γενέθλιά του, η ζωή τού έκανε το χειρότερο δώρο, καθώς συνελήφθη από τους Γερμανούς μέσα στην εκκλησία και οδηγήθηκε αρχικά στο Χαϊδάρι και έπειτα στο Άουσβιτς. Εκεί γλίτωσε πολλές φορές την εκτέλεση. Κάποτε, μάλιστα, παραλίγο να πάει κατά λάθος στο Κρεματόριο. Είδε να περνάει μια ομάδα Εβραίων, αυτός δεν κατάλαβε…

Read More

Μια συγκλονιστική ιστορική φωτογραφία: Παιδιά Ρομά αρνούνται να γυαλίσουν τις μπότες των Γερμανών Ναζί.

Η φωτογραφία με τα παιδιά Ρομά που αρνούνται να γυαλίσουν τις μπότες των Γερμανών στρατιωτών, αποτελεί μια από τις πιο συγκλονιστικές εικόνες του Ολοκαυτώματος στη Γιουγκοσλαβία. Αυτή η σκηνή καταγράφηκε κατά τη διάρκεια της σφαγής στο Κραγκούγιεβατς, στις 21 Οκτωβρίου 1941, όταν οι Ναζί εκτέλεσαν περίπου 2.800 Σέρβους, Ρομά, Εβραίους και άλλους πολίτες ως αντίποινα για την επίθεση Σέρβων παρτιζάνων που είχε ως αποτέλεσμα τον θάνατο 10 Γερμανών στρατιωτών και τον τραυματισμό 26 άλλων. Η εκτέλεση αυτή ήταν μέρος της πολιτικής συλλογικής τιμωρίας που είχε επιβληθεί από το ναζιστικό καθεστώς…

Read More

«Χρονικά Αντισημιτισμού #134» Η δίκη του Μαξ Μέρτεν (1959)

Με αφορμή την δημοσίευση στα «Χρονικά Αντισημιτισμού #133» ας θυμηθούμε τα γεγονότα γύρω από την περίφημη δίκη του Μέρτεν Η δίκη του μακελάρη Μαξ Μέρτεν στην Ελλάδα το 1959 [1] αποτέλεσε ένα από τα πιο πολυσυζητημένα γεγονότα στην μεταεμφυλιακή Ελλάδα. Ο Μέρτεν ήταν ναζιστής νομικός και αξιωματούχος του εθνικοσοσιαλιστικού καθεστώτος, που υπηρέτησε ως στρατιωτικός διοικητής στη Θεσσαλονίκη κατά τη διάρκεια της ναζιστικής κατοχής. Το όνομα του συνδέθηκε άμεσα με το Ολοκαύτωμα και με την συστηματική εξόντωση της εβραϊκής κοινότητας της πόλης, μιας από τις παλαιότερες και σημαντικότερες της Ευρώπης, γνωστή…

Read More

«Χρονικά Αντισημιτισμού #133» Μια εντολή-ντοκουμέντο του Μέρτεν Φωτίζει το ζήτημα των Εβραϊκών περιουσιών στην κατοχή

Ένα ιστορικό έγγραφο που ρίχνει φως σε μια ελάχιστα γνωστή πτυχή της διαχείρισης της εβραϊκής περιουσίας στην Ελλάδα κατά τη διάρκεια της ναζιστικής Κατοχής εντόπισε ο ιστορικός ερευνητής Δρ. Λεόν Σαλτιέλ, εκπρόσωπος του Παγκόσμιου Εβραϊκού Συνεδρίου στα Ηνωμένα Έθνη στη Γενεύη. Το έγγραφο, υπογεγραμμένο από τον Μαξ Μέρτεν και χρονολογούμενο στις 11 Μαρτίου 1943, περιγράφει τη μεταφορά της διαχείρισης των αγροτικών κτημάτων των Ελλήνων Εβραίων στην Αγροτική Τράπεζα. «Το έγγραφο που εντόπισα πρόσφατα και θα το κάνω δωρεά στο υπό ανέγερση Μουσείο Ολοκαυτώματος της Θεσσαλονίκης είναι μια εντολή του Μέρτεν,…

Read More

«Χρονικά Αντισημιτισμού #116» 9 Ιουνίου 1944: Η παράδοση των Εβραίων στην Κέρκυρα

Το ημερολόγιο έδειχνε Παρασκευή, 9 Ιουνίου 1944. Από τα χαράματα εκείνης της ημέρας (πέντα το πρωί), τα S.S, άρχισαν να χτυπούν με λύσσα τις πόρτες των σπιτιών που διέμεναν οι Εβραίοι της πόλης. Η διαδικασία της εκτόπισης έγινε με την αγαστή συνεργασία των ελληνικών αρχών. Μαζί τους ήταν η ελληνική χωροφυλακή και τα τάγματα ασφαλείας. Τα περισσότερα από αυτά τα σπίτια βρίσκονταν στην περιοχή της παλιάς πόλης. Μετά την Θεσσαλονίκη, τα Γιάννενα κλπ, είχε φτάσει η σειρά της Εβραϊκής κοινότητας της Κέρκυρας να πάρει τον δρόμο για τα στρατόπεδα συγκέντρωσης…

Read More

Otto Freundlich: Ένας γερμανοεβραίος καλλιτέχνης στην λίστα έργων «εκφυλισμένης τέχνης» των ναζί

Ο Otto Freundlich (10 Ιουλίου 1878 – 9/10 Μαρτίου 1943) αποτέλεσε μια μεγάλη μορφή της τέχνης στη Γερμανία. Γεννημένος σε μια εβραϊκή οικογένεια, σπούδασε ιστορία τέχνης, μουσική θεωρία και φιλοσοφία στο Βερολίνο και το Μόναχο. Από το 1907 έκανε ιδιαίτερα μαθήματα τέχνης στο Βερολίνο με τους Lothar von Kunowski και Lovis Corinth. Συμμετείχε με έργα του σε εκθέσεις Ζετσεσιονιστών του Βερολίνου το 1909 και το 1910. Το 1921 ο Walter Benjamin φαίνεται ότι σκεφτόταν να συμπεριλάβει τον Freundlich στους συντάκτες του περιοδικού του Angelus Novus. Ενεργός πασιφιστής, ο Freundlich εργάστηκε…

Read More

BALABAN MEIR: Ο ιστορικός του πολωνικού εβραϊσμού που πέθανε στο γκέτο της Βαρσοβίας

Ο BALABAN, MEIR (Majer ; 1877-1942), ήταν ένας ιστορικός του πολωνικού εβραϊσμού. Η οικογένεια Balaban δραστηριοποιήθηκε στο Lemberg και στο Zolkiew (Zholkva) στην τυπογραφία από το 1830 έως το 1914. Αφού σπούδασε νομικά στο πανεπιστήμιο της γενέτειράς του Lemberg, ο Balaban δίδαξε για επτά χρόνια σε πόλεις της Γαλικίας σε σχολεία που ίδρυσε ο βαρόνος de Hirsch. Αργότερα επέστρεψε στο πανεπιστήμιο, αφιερώνοντας τον εαυτό του στη μελέτη της ιστορίας. Εκείνα τα χρόνια δραστηριοποιήθηκε στο σιωνιστικό κίνημα και ήταν μέλος της συντακτικής ομάδας της σιωνιστικής εβδομαδιαίας εφημερίδας Wschód (Η Ανατολή). Μετά…

Read More