Υπάρχουν γειτονιές στο Βερολίνο που τις διασχίζεις και νιώθεις ότι έχουν απορροφηθεί ολοκληρωτικά από τις ραγδαίες αλλαγές που συντελούνται στον 21ο αιώνα: μίζερα γυάλινα coworking spaces, start-up καφέ, ηλεκτρικά ποδήλατα, μια μόνιμη αίσθηση βιασύνης και εντατικοποίησης της ζωής στις συνθήκες της νέας καπιταλιστικής αναδιάρθρωσης. Και υπάρχουν κι άλλες, σαν το Rixdorf, όπου ο χρόνος μοιάζει να έχει διπλώσει πάνω στον εαυτό του. Εκεί, λίγα μέτρα μακριά από την πολύβουη Karl-Marx-Straße και την τουριστικοποιημένη πλέον εικόνα της περιοχής του Neukölln, ξεπροβάλλει ξαφνικά ένα χωριό με χαμηλά σπίτια, λιθόστρωτους δρόμους, ξύλινες πόρτες, μικρές αυλές και μια πλατεία που θυμίζει περισσότερο επαρχία της Βοημίας παρά μια ευρωπαϊκή μητρόπολη που ζουν πάνω από 3 εκατομμύρια άνθρωποι.
Το Rixdorf δεν αποτελεί απλώς μια «γραφική γωνιά» της μητρόπολης. Είναι ένα από τα πιο παράξενα ιστορικά σημεία του Βερολίνου. Το αρχικό “Richardsdorf” ιδρύθηκε ήδη από τον Μεσαίωνα και αργότερα το όνομα συντομεύτηκε σε Rixdorf. Όμως η πραγματική του ιδιαιτερότητα γεννήθηκε τον 18ο αιώνα, όταν εδώ εγκαταστάθηκαν προτεστάντες πρόσφυγες από τη Βοημία, απόγονοι των οπαδών του μεταρρυθμιστή Jan Hus, ο οποίος είχε καεί ως αιρετικός στην Κωνσταντία το 1415.
Το 1737 ο βασιλιάς της Πρωσίας Frederick William I επέτρεψε σε ομάδες Βοημών προσφύγων να εγκατασταθούν δίπλα στο ήδη υπάρχον γερμανικό χωριό. Δημιουργήθηκε έτσι το “Böhmisch-Rixdorf”, το Βοημικό Rixdorf, με διπλοκατοικίες, στάβλους και μικρά αγροτικά σπίτια. Για πολλά χρόνια υπήρχαν ουσιαστικά δύο χωριά: το Deutsch-Rixdorf και το Böhmisch-Rixdorf. Η ένωση τους έγινε μόλις το 1874.
Περπατώντας σήμερα στη Richardstraße και στα στενά γύρω από την Kirchgasse, βλέπει κανείς ακόμη αυτή τη μνήμη να επιβιώνει μέσα στο αστικό σώμα του Βερολίνου. Η μικρή Richardplatz μοιάζει σχεδόν εξωπραγματική τα βράδια του χειμώνα, ειδικά όταν ανάβουν τα φώτα του χριστουγεννιάτικου παζαριού κάθε Δεκέμβρη. Εκεί βρίσκεται και η ιστορική σιδηρουργία του Rixdorf (δείτε στο τέλος του άρθρου), μια από τις παλαιότερες που λειτουργούν ακόμη στο Βερολίνο, καταγεγραμμένη ήδη από τον 17ο αιώνα. Λίγο πιο πέρα στέκεται η παλιά Βοημική Εκκλησία, της οποίας οι ρίζες φτάνουν στον 14ο αιώνα.
Αλλά το Rixdorf δεν είναι ένα μουσείο. Αυτό είναι ίσως το πιο ενδιαφέρον στοιχείο του. Η γειτονιά κουβαλά μια παράξενη κοινωνική αντίφαση: από τη μία η σχεδόν επαρχιακή ηρεμία του “Böhmisches Dorf”, από την άλλη το σύγχρονο Neukölln με τις μεταναστευτικές κοινότητες, τα αραβικά μανάβικα, τα late-night bars και τη συνεχή πίεση από τις ραγδαίες αλλαγές που φέρνει το Κεφάλαιο στο πεδίο της στέγασης και του «εξευγενισμού». Το ίδιο το Rixdorf χαρακτηρίζεται σήμερα ως ένα σημείο συνάντησης μεταξύ των παλιότερων και νεότερων μεταναστευτικών ρευμάτων.
Και ίσως γι’ αυτό το Rixdorf συμπυκνώνει τόσο καλά την ιστορία του ίδιου του Βερολίνου: μια πόλη προσφύγων, μεταναστών, προλεταρίων και περιθωριακών, που συνεχώς αλλάζει χωρίς ποτέ να διαγράφει ολοκληρωτικά τα προηγούμενα ιστορικά της στάδια.
Ακόμη και το ίδιο το όνομα “Rixdorf” κουβαλούσε κάποτε το κοινωνικό στίγμα. Στις αρχές του 20ού αιώνα η περιοχή είχε αποκτήσει την φήμη της προλεταριακής, άγριας συνοικίας διασκέδασης, αλλά κυρίως συνοικία της φτώχειας. Το 1912 οι αρχές αποφάσισαν να την μετονομάσουν σε “Neukölln”, σε μια προσπάθεια να αποτινάξουν την κακή φήμη του παλιού ονόματος. Όμως το ιστορικό κομμάτι επέζησε. Σήμερα πολλοί Βερολινέζοι εξακολουθούν να λένε απλώς: «πάμε στο Rixdorf».
Ένα ανοιξιάτικο απόγευμα, αν καθίσεις σε κάποιο παγκάκι κοντά στον Richardplatz, ακούς ταυτόχρονα πολλές εποχές να συνομιλούν: παιδιά να μιλούν γερμανικά, τουρκικά και αραβικά, ποδήλατα να περνούν πάνω στο λιθόστρωτο, καμπάνες από την εκκλησία, και λίγο πιο πέρα τους ρυθμούς του techno να ξεφεύγουν από κάποιο ανοιχτό παράθυρο. Το Rixdorf δεν είναι μια «παλιά γειτονιά» που πάγωσε στον χρόνο. Είναι μάλλον μια μικρή ρωγμή μέσα στην πόλη, όπου ο Μεσαίωνας, η προσφυγιά του 18ου αιώνα, η εργατική ιστορία του Neukölln και το σύγχρονο Βερολίνο εξακολουθούν να συνυπάρχουν. Μια βόλτα στην Richardstrasse ξυπνά επίσης μνήμες από ένα ακήρυχτο εμφύλιο ταξικό πόλεμο της δεκαετίας τους 20. Ο δρόμος αυτός ήταν πεδίο σύγκρουσης μεταξύ κομμουνιστών-τριων και των εθνικοσιαλιστών. Σε αυτό το ιστορικό γεγονός θα επανέρθουμε σύντομα.
