Σαν σήμερα, στις 11 Ιουνίου 1943, ο Karl Gorath, ένας νεαρός Γερμανός νοσοκόμος και ομοφυλόφιλος άνδρας, μεταφέρθηκε στο στρατόπεδο εξόντωσης και συγκέντρωσης του Άουσβιτς. Η ζωή του αποτελεί μια από τις πιο τραγικές μαρτυρίες για τη συνέχεια της καταπίεσης απέναντι στους ομοφυλόφιλους όχι μόνο υπό το ναζιστικό καθεστώς, αλλά και μετά την κατάρρευσή του.
Ο Gorath γεννήθηκε το 1921 στη Γερμανία. Το 1939, σε ηλικία μόλις 18 ετών, καταδικάστηκε με βάση το διαβόητο άρθρο 175 του γερμανικού ποινικού κώδικα, το οποίο ποινικοποιούσε τις σεξουαλικές σχέσεις μεταξύ ανδρών. Αν και το άρθρο αυτό υπήρχε ήδη από τον 19ο αιώνα, το ναζιστικό κράτος το σκλήρυνε δραστικά το 1935, μετατρέποντάς το σε ένα από τα βασικά εργαλεία της δίωξης των ομοφυλόφιλων. Περισσότεροι από 100.000 άνδρες ανακρίθηκαν από το ναζιστικό καθεστώς για υποτιθέμενη παραβίασή του, ενώ χιλιάδες οδηγήθηκαν στις φυλακές και στα στρατόπεδα συγκέντρωσης.
Μετά την πρώτη του φυλάκιση, ο Gorath στάλθηκε στο στρατόπεδο συγκέντρωσης Neuengamme κοντά στο Αμβούργο. Εκεί αναγκάστηκε να φορέσει το ροζ τρίγωνο — το σύμβολο με το οποίο οι Ναζί σημάδευαν τους ομοφυλόφιλους κρατούμενους. Στην ιεραρχία τρόμου των στρατοπέδων, οι κρατούμενοι με το ροζ τρίγωνο βρίσκονταν συχνά στο χαμηλότερο επίπεδο της άτυπης κοινωνικής πυραμίδας των κρατουμένων και αντιμετώπιζαν ιδιαίτερα σκληρή μεταχείριση τόσο από τους δεσμοφύλακες όσο και από άλλους κρατούμενους.
Ως νοσοκόμος εργαζόταν στο ιατρείο του στρατοπέδου. Μαζί με άλλους κρατούμενους προσπάθησε να βοηθήσει Σοβιετικούς αιχμαλώτους πολέμου, οι οποίοι πέθαιναν μαζικά από την πείνα και την εξάντληση, περνώντας τους κρυφά τρόφιμα. Όταν η πράξη αλληλεγγύης αποκαλύφθηκε, οι Ναζί τον τιμώρησαν με μεταφορά στο Άουσβιτς. Εκεί η κατηγορία του άλλαξε από «ομοφυλόφιλος» σε «πολιτικός εγκληματίας» και αναγκάστηκε να φέρει το κόκκινο τρίγωνο.
Ο Gorath επέζησε από το Άουσβιτς, παρά τις ασθένειες και τις απάνθρωπες συνθήκες κράτησης, και απελευθερώθηκε το 1945. Η απελευθέρωση, όμως, δεν σήμαινε και δικαιοσύνη. Η μεταπολεμική Δυτική Γερμανία διατήρησε το ναζιστικά τροποποιημένο άρθρο 175 και συνέχισε να διώκει χιλιάδες ομοφυλόφιλους άνδρες. Το 1946 ο Gorath συνελήφθη ξανά για τον ίδιο λόγο που είχε οδηγηθεί στις ναζιστικές φυλακές. Την υπόθεσή του χειρίστηκε ο ίδιος δικαστής που τον είχε καταδικάσει πριν τον πόλεμο, ο οποίος τον υποδέχτηκε κυνικά με τα λόγια: «Είσαι πάλι εδώ». Του επέβαλε τη μέγιστη ποινή φυλάκισης των πέντε ετών.
Όταν ο δικηγόρος του ζήτησε να αναγνωριστούν ως χρόνος κράτησης τα χρόνια που είχε περάσει στα στρατόπεδα συγκέντρωσης, το αίτημα απορρίφθηκε. Για το μεταπολεμικό γερμανικό κράτος, η φυλάκιση ενός ομοφυλόφιλου στα ναζιστικά στρατόπεδα δεν θεωρούνταν αδικία που έπρεπε να αποκατασταθεί, αλλά ουσιαστικά συνέχεια μιας «νόμιμης» ποινής.
Μετά την αποφυλάκισή του, ο Gorath έζησε για δεκαετίες στο περιθώριο. Οι καταδίκες του τον εμπόδισαν να βρει σταθερή εργασία, ενώ όταν έφτασε στην ηλικία της σύνταξης, τα χρόνια που είχε περάσει στα στρατόπεδα δεν υπολογίστηκαν ως χρόνια εργασίας και ασφάλισης. Όπως χιλιάδες άλλοι ομοφυλόφιλοι επιζώντες, αποκλείστηκε για δεκαετίες από τις διαδικασίες αποζημίωσης που αφορούσαν τα θύματα της ναζιστικής βαρβαρότητας.
Μόλις τη δεκαετία του 1980 άρχισε να μιλά δημόσια για τις εμπειρίες του και να καταθέτει τη μαρτυρία του σε ιστορικούς και ερευνητές. Η φωνή του συνέβαλε αποφασιστικά στην ανάδειξη μιας πλευράς του Ολοκαυτώματος που είχε για δεκαετίες σιωπηθεί: της δίωξης των ομοφυλόφιλων από τον εθνικοσοσιαλισμό και της συνέχειας αυτής της καταπίεσης στις μεταπολεμικές κοινωνίες.
Ο Karl Gorath πέθανε το 2003, χωρίς ποτέ να λάβει πλήρη αποζημίωση για τις διώξεις που υπέστη. Η ιστορία του αποκαλύπτει μια βαθύτερη αντίφαση της μεταπολεμικής Ευρώπης: ότι η ήττα του ναζισμού δεν σήμαινε αυτόματα και την εξαφάνιση όλων των κοινωνικών σχέσεων, των νομικών θεσμών και των μορφών αποκλεισμού που τον είχαν καταστήσει δυνατό. Η μνήμη των θυμάτων του Ολοκαυτώματος δεν μπορεί να είναι επιλεκτική· οφείλει να περιλαμβάνει και εκείνους που παρέμειναν αόρατοι για δεκαετίες, επειδή η ίδια η κοινωνία που διακήρυττε τη ρήξη με το παρελθόν συνέχισε να τους θεωρεί ανεπιθύμητους.
Η περίπτωση του Karl Gorath αποτελεί μια ιστορική μαρτυρία για τη συνέχεια των κοινωνικών μορφών αποκλεισμού ύστερα από την τυπική κατάρρευση του ναζιστικού καθεστώτος. Το γεγονός ότι ένας άνθρωπος επέζησε από το Άουσβιτς μόνο για να ξαναβρεθεί ενώπιον του ίδιου δικαστή σε μια δήθεν δημοκρατική Γερμανία, αποκαλύπτει ένα βαθύτερο ιστορικό ζήτημα: ότι η ήττα του φασισμού δεν σήμαινεκαι την εξάλειψη των θεσμικών μηχανισμών αποκλεισμού και των μορφών εξουσίας που επέτρεψαν την ανάπτυξή του.
Παραπομπές πηγές
Βιογραφικά στοιχεία: https://en.wikipedia.org/wiki/Karl_Gorath
Σχετικά με τους ομοφυλόφιλους κρατούμενους στο Άουσβιτς και για την περίπτωση του Karl Gorath. Αναφέρει τη μεταφορά του από το Neuengamme στο Άουσβιτς το 1943, την αλλαγή του σήματος από ροζ σε κόκκινο τρίγωνο, καθώς και τις μεταγενέστερες μαρτυρίες του για τη ζωή και τις ανθρώπινες σχέσεις μέσα στο στρατόπεδο https://www.auschwitz.org/en/education/e-learning/podcast/paragraph-175-prisoners-in-auschwitz/
Για το άρθρο 175: https://en.wikipedia.org/wiki/Paragraph_175
