Το εισαγωγικό κείμενο της εκδήλωσης του Shades που πραγματοποιήθηκε στις 6 Μάη 2026
Ο Louis-Auguste Blanqui (1805–1881), γνωστός και ως «ο φυλακισμένος», αποτελεί μία από τις πιο αντιφατικές και ταυτόχρονα γόνιμες μορφές του επαναστατικού κινήματος του 19ου αιώνα. Μακριά από τις απλουστευτικές ταξινομήσεις που τον εντάσσουν στους «ουτοπικούς σοσιαλιστές», η σκέψη του συγκροτεί μια ιδιαίτερη πολιτική και θεωρητική διαδρομή, σε διαρκή σχέση με το ίδιο το σοσιαλιστικό κίνημα της εποχής του. Η θεωρία και η πρακτική του κινούνται στα όρια μεταξύ της συνωμοτικής δράσης, του επαναστατικού βολουνταρισμού και μιας ριζικής άρνησης της αστικής κοινοβουλευτικής μορφής.
Ωστόσο, το όνομα του Μπλανκί έχει συνδεθεί, σχεδόν μυθικά, με την Κομμούνα του Παρισιού, όπου εξελέγη πρόεδρος του δημοτικού συμβουλίου στις 26 Μαρτίου 1871, ενώ βρισκόταν ακόμη στη φυλακή. Πρόκειται για την πρώτη απόπειρα του προλεταριάτου να καταλάβει την εξουσία για λογαριασμό του, γεγονός που εγγράφει τον Μπλανκί στην ιστορική μνήμη του εργατικού κινήματος.
Παρά το γεγονός ότι ο όρος «μπλανκισμός» χρησιμοποιείται συχνά —κυρίως ως κατηγορία στο εσωτερικό της Αριστεράς— σπάνια συναντά κανείς ανθρώπους που έχουν διαβάσει έστω ένα κείμενό του ή γνωρίζουν στοιχειωδώς τη διαδρομή του. Αυτό ισχύει, σε μεγάλο βαθμό, και για το ελληνόφωνο αριστερό κοινό. Στο Shades Magazine, ως μια μικρή συμβολή, είχαμε μεταφράσει πριν από χρόνια ένα κείμενό του με τίτλο «Περί επανάστασης» (1850). Σήμερα έχουμε τη χαρά να φιλοξενούμε εκ νέου τον Σάμη Ταμπώχ, μεταφραστή του έργου «L’Éternité par les astres» («Η αιωνιότητα διά των άστρων»), ενός ιδιότυπου και σκοτεινού φιλοσοφικού κειμένου που ο Μπλανκί έγραψε στη φυλακή.
Η εχθρότητά του απέναντι στις εκλογικές διαδικασίες δεν απορρέει από έναν αφηρημένο αντικοινοβουλευτισμό, αλλά από την πεποίθηση ότι οι θεσμοί της αστικής δημοκρατίας λειτουργούν ως μηχανισμοί αναπαραγωγής της κοινωνικής ανισότητας. Για τον Μπλανκί, η «πολιτική ισότητα» χωρίς κοινωνική ισότητα δεν είναι παρά το ιδεολογικό προσωπείο της κυριαρχίας των προνομιούχων. Στο πλαίσιο αυτό, η επαναστατική ρήξη δεν είναι απλή επιλογή, αλλά η ιστορική αναγκαιότητα εγγεγραμμένη στη δομή της ταξικής κοινωνίας.
Η ζωή του —σφραγισμένη από διαρκείς διώξεις και μακροχρόνιες φυλακίσεις— δεν αποτελεί απλώς το »βιογραφικό δεδομένο», αλλά όρο συγκρότησης της σκέψης του. Ο «φυλακισμένος» δεν είναι μόνο προσωνύμιο, αλλά η μορφή μέσα από την οποία συμπυκνώνεται η αντίφαση ανάμεσα στην επαναστατική βούληση και τα όρια της ιστορικής συγκυρίας.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το κείμενο «αιωνιότητα δια των άστρων», όπου, αποκομμένος από την άμεση πολιτική δράση, στρέφεται σε μια ιδιότυπη κοσμολογική προβληματική. Εκεί, η έννοια της αιωνιότητας και της άπειρης επανάληψης των κόσμων δεν είναι μια μεταφυσική φυγή, αλλά η ριζοσπαστική αποσταθεροποίηση της έννοιας της προόδου: αν όλα επαναλαμβάνονται άπειρες φορές, τότε η ιστορία παύει να εγγυάται οποιαδήποτε τελεολογία. Η επανάσταση αποσυνδέεται από κάθε βεβαιότητα ιστορικής δικαίωσης και επαναγράφεται ως καθαρή δυνατότητα μέσα σε έναν αδιάφορο, απέραντο κόσμο.
Η εκδήλωση αυτή φιλοδοξεί να ανοίξει έναν διάλογο γύρω από μια καίρια ένταση: ανάμεσα στον επαναστατικό βολουνταρισμό του Louis-Auguste Blanqui και την κοσμολογική απαισιοδοξία της «αιωνιότητας διά των άστρων». Πώς μπορεί να σκεφτεί κανείς την πολιτική πράξη όταν η ιστορία δεν εγγυάται τίποτα; Ποια είναι η επικαιρότητα μιας τέτοιας σκέψης σήμερα; Πρόκειται για ερωτήματα που αποκτούν ιδιαίτερη βαρύτητα στις σύγχρονες, σκοτεινές συνθήκες, όπου η κριτική σκέψη με χειραφετητικό περιεχόμενο υποχωρεί.
Η συζήτηση για τον Μπλανκί και τα όρια της σκέψης του —όρια που αντανακλούν ταυτόχρονα την ιστορική ανωριμότητα και τις αντιφάσεις του επαναστατικού κινήματος της εποχής του— απασχόλησε βαθιά και τους θεωρητικούς του κομμουνιστικού κινήματος του 20ού αιώνα. Ενδεικτική είναι η κριτική της Rosa Luxemburg, η οποία, αναστοχαζόμενη την παράδοση που εκπροσωπεί ο μπλανκισμός, επισημαίνει ότι αυτός στηρίζεται στην αντίληψη της επανάστασης ως έργου μιας αποφασισμένης μειοψηφίας: μιας οργανωμένης πρωτοπορίας που, μέσω συνωμοτικής δράσης και πειθαρχίας, καταλαμβάνει την εξουσία «εκ μέρους» των μαζών. Απέναντι σε αυτή τη λογική, η Λούξεμπουργκ αντιπαραθέτει μια θεμελιώδη αρχή:
Η χειραφέτηση της εργατικής τάξης δεν μπορεί παρά να είναι έργο της ίδιας της τάξης, ως ιστορικού υποκειμένου που συγκροτείται μέσα από τους ίδιους τους αγώνες του.
Στο πλαίσιο αυτό, η επαναστατική διαδικασία δεν πρέπει να νοηθεί ως μια εξωτερική επιβολή, αλλά ως η εσωτερική κίνηση του ταξικού ανταγωνισμού. Η μετατόπιση της επανάστασης σε ένα «σχέδιο εκ των άνω» αποσυνδέει την πολιτική βούληση από την υλική αυτοδραστηριότητα της τάξης και οδηγεί σε μια θεωρητική οπισθοδρόμηση, ακόμη κι αν ο μπλανκισμός αναγνωρίζεται ως προϊόν συγκεκριμένων ιστορικών συνθηκών.
Η εξέταση των ιδεών του Μπλανκί και των ορίων τους εντάσσεται, επομένως, σε μια ευρύτερη διαλεκτική προσπάθεια κατανόησης της επαναστατικής εμπειρίας στον χρόνο. Δεν πρόκειται για μια κλειστή ιστορική υπόθεση, αλλά για ένα ανοιχτό ερευνητικό πεδίο, του οποίου τα ερωτήματα παραμένουν ενεργά. Το ταξίδι αυτής της κατανόησης είναι μακρύ —και, σε μεγάλο βαθμό, βρισκόμαστε ακόμη στην αρχή του.
Ευχαριστούμε θερμά τον Σάμη Ταμπώχ που δέχθηκε να μας μιλήσει για το βιβλίο, καθώς και όλους και όλες που συμμετέχουν στη σημερινή εκδήλωση. Με την σημερινή εκδήλωση εκφράζουμε την επιθυμία να εγκαινιάσουμε έναν κύκλο συζητήσεων αφιερωμένο στην ιστορία, τη φιλοσοφία και τις λογοτεχνικές διαδρομές που κληρονομήσαμε από τον 20ό αιώνα, διαδρομές που, σε μια δύσκολη συγκυρία, κινδυνεύουν να καλυφθούν από το πέπλο της λήθης.
Ολόκληρη η εκδήλωση
