Γράφει ο Γιώργος Κρανιδιώτης
Το πρόβλημα της στέγης είναι πλέον εκρηκτικό. Τα ενοίκια, φωτιά και λαύρα! Γιατροί και νοσηλευτές του ΕΣΥ, εκπαιδευτικοί και άλλοι δημόσιοι υπάλληλοι υποχρεώνονται να παραιτηθούν αμέσως μετά τον διορισμό τους, γιατί δεν μπορούν να καλύψουν με τον μισθό τους τα εξωφρενικά ποσά που τους ζητούν. Πολυμελείς οικογένειες αναγκάζονται να συνωστίζονται σε διαμερίσματα ολίγων τετραγωνικών. Το Airbnb κάνει θραύση! Και όμως, δεν κουνιέται φύλλο! Γιατί;
Διότι η Ελλάδα έχει πολυάριθμη τάξη μικροϊδιοκτητών και κανείς -ούτε τα αυτοαποκαλούμενα αριστερά ή κομμουνιστικά κόμματα- δεν θέλει να τη θίξει. Απεναντίας, τα προαναφερθέντα κόμματα φαίνεται να έχουν υιοθετήσει, εν πολλοίς, την προυντονική λύση του προβλήματος, αυτήν ακριβώς που καυτηρίαζε ο Ένγκελς: «Η ουσία τόσο της μεγαλοαστικής όσο και της μικροαστικής λύσης του “ζητήματος τής κατοικίας” είναι να γίνει ο εργάτης ιδιοχτήτης της κατοικίας του».1
Ο Ένγκελς αναγνωρίζει την πολυπλοκότητα του προβλήματος και παραδέχεται ότι «όσο θα υπάρχει ο κεφαλαιοκρατικός τρόπος παραγωγής, θα είναι τρέλα να θέλουμε να λύσουμε χωριστά το ζήτημα της κατοικίας ή οποιοδήποτε άλλο κοινωνικό ζήτημα πού έχει σχέση με την τύχη των εργατών. Η λύση βρίσκεται μόνο στην κατάργηση τού κεφαλαιοκρατικού τρόπου παραγωγής, στην ιδιοποίηση από την ίδια την εργατική τάξη όλων των μέσων συντήρησης και εργασίας».2
Ωστόσο, τονίζει ότι «σήμερα κιόλας υπάρχουν στις μεγάλες πόλεις αρκετά σπίτια για κατοικίες, έτσι πού με μια λογική διάθεσή τους θα θεραπευόταν αμέσως κάθε πραγματική “στενότητα κατοικίας”. Αυτό φυσικά μπορεί να γίνει μόνο με την απαλλοτρίωση των σημερινών ιδιοχτητών ή με την εγκατάσταση στα σπίτια τους άστεγων εργατών ή εργατών που ζουν πάρα πολύ συνωστισμένοι στις ως τώρα κατοικίες τους». Έτσι, μεταξύ άλλων, θα έλυνε το ζήτημα της κατοικίας μια κοινωνική επανάσταση.3
Αξίζει να θυμηθούμε ότι ένα από τα πρώτα, ανακουφιστικά κοινωνικά μέτρα της παρισινής Κομμούνας του 1871 ήταν η αναστολή της πληρωμής ενοικίων κατοικιών για μερικούς μήνες και η απαγόρευση των εξώσεων. Η εν λόγω ρύθμιση βασίστηκε στη θεώρηση της στέγης ως θεμελιώδους κοινωνικού αγαθού και δικαιώματος επί του οποίου η ιδιοκτησία δεν μπορεί να έχει ανεξέλεγκτη εξουσία.
Αντί λοιπόν για την κατάργηση του κληρονομικού δικαίου, την οποία εισηγούνταν οι Μαρξ-Ένγκελς στο Μανιφέστο,4 ή άλλα ριζοσπαστικά μέτρα κατά της ατομικής ιδιοκτησίας, το μεν ΚΚΕ προτείνει άτοκα δάνεια για απόκτηση κατοικίας,5 η δε ΑΝΤΑΡΣΥΑ μιλά γενικόλογα για προστασία από την τουριστικοποίηση και το Airbnb, και για διατίμηση και έλεγχο στις αυξήσεις των ενοικίων.6 Αμφότεροι ζητούν κατάργηση του ΕΝΦΙΑ και των πλειστηριασμών, δηλαδή μέτρα τα οποία, σε τελευταία ανάλυση, υπερασπίζονται την ιδιοκτησία.
Κατά τη γνώμη μας, δεν μπορεί να υπάρξει καμία λύση του ζητήματος της κατοικίας, εάν το εργατικό κίνημα δεν στραφεί ενάντια στο θεσμό της ατομικής ιδιοκτησίας per se. Γιατί τι άλλο είναι ο ιδιοκτήτης-εκμισθωτής ενός διαμερίσματος από έναν άνθρωπο ο οποίος, χωρίς να δουλεύει, εισπράττει γαιοπρόσοδο και τόκο για το κεφάλαιό του που έχει τοποθετήσει στο σπίτι; Ασφαλώς, κάτι τέτοιο, σε μια χώρα με μεγάλη παράδοση μικροϊδιοκτησίας και ιδιοκατοίκησης, θα απαιτούσε ριζική μεταλλαγή των συνειδήσεων. Ίδωμεν!
1 Φρίντριχ Ένγκελς, Για το ζήτημα της κατοικίας. Στο: Καρλ Μαρξ – Φρίντριχ Ένγκελς, Διαλεχτά Έργα, Εκδοτικό της ΚΕ του ΚΚΕ, 1951, τόμος πρώτος, σ. 661.
2 Ό.π. σ. 735
3 Ό.π., σ. 686.
4 Καρλ Μαρξ-Φρίντριχ Ένγκελς, Το Μανιφέστο του Κομμουνιστικού Κόμματος. Στο: Καρλ Μαρξ – Φρίντριχ Ένγκελς, Διαλεχτά Έργα, Εκδοτικό της ΚΕ του ΚΚΕ, 1951, τόμος Ι, σ. 43.
