«…Μας έβαλαν στη γραμμή για να πάρουμε φαγητό. Ύστερα είπαν να βγάλουν μια φωτογραφία. Φαίνεται πως εδώ πριν να φάνε βγάζουν φωτογραφίες.
Καθίσαμε χάμω και τριγύρω μας όλοι, οι κυρίες, οι άλλοι.
Εγώ κρατούσα ένα πήλινο πιάτο και περίμενα όρθια να μου βάλει η κυρία το ρύζι.
Αλλά η κουτάλα δεν άδειαζε.
Φοβόμουνα να σηκώσω τα μάτια μου. Όμως είδα πως η κυρία με την κουτάλα κοίταζε μπροστά της.
Γύρισα τρομαγμένη και βλέπω ένα κουτί πάνω σε τρίποδα κι έναν άνθρωπο που έστεκε πίσω του.
Η κυρία τον κοίταζε και περίμενε με την κουτάλα γεμάτη πάνω απ’ τη γαβάθα μου.
Φοβήθηκα.
Δεν καταλάβαινα γιατί έστεκαν και περίμεναν και δεν μου έδιναν φαγητό.
Εκείνος πίσω από το κουτί έκανε χειρονομίες.
«Εδώ, εδώ κοιτάτε», έλεγε και μας έδειχνε το κουτί. Μας φωτογράφησε. Και τότε η κυρία άδειασε την κουτάλα στη γαβάθα μου…
…Το “τούρκικο” σχολείο του Ρεθύμνου, είναι ένα δίπατο χτίριο με μεγάλα καμαρωτά παράθυρα, ευρύχωρο και καλύτερο από την ισόγεια αίθουσα του δημοτικού σχολείου των ντόπιων. (Είναι γεμάτοι οι δρόμοι ρακένδυτους πρόσφυγες χωρίς παπούτσια, οι Μικρασιάτες πρόσφυγες είναι οι περισσότεροι άνεργοι.)
Δεν μπορώ να καταλάβω γιατί είμαστε έτσι χωρισμένοι. Μόνο στα διαλείμματα συναντιόμαστε.
Όμως δεν έχουμε πολλές σχέσεις μαζί τους. Κάτι μας χωρίζει εχτός από τα ρούχα που φορούμε, που είναι όλα αναραμμένα πρόχειρα, και από τα παπούτσια, όσοι φορούμε.
Αλλά και από άλλα που δεν μπορώ να καταλάβω, παρά μόνο πως εμείς είμαστε προσφυγάκια.
Όμως μιλάμε όπως αυτά, μερικά από τα κορίτσια μας είναι πιο όμορφα και τα περισσότερα από τα αγόρια μας είναι δυνατότερα.
Όταν σχολάζουμε, βγαίνουμε από άλλη πόρτα, μόνο τον ύμνο λέμε μαζί και δεν το καταλαβαίνω αφού αυτοί είναι ντόπιοι και εμείς πρόσφυγες…
Σαν να βρισκόμαστε σε ξένο σπίτι, επισκέπτες.»
– μονόλογοι της “Χρυσής”, μικρασιάτισας προσφυγοπούλας στο Ρέθυμνο του 1920, λογοτεχνικής ηρωϊδας (με αναφορές σε πραγματικά γεγονότα) στο μυθιστόρημα «Άδεια Ηνιοχείας» του Ανδρέα Νενεδάκη, που αναφέρεται και στην διαχείριση των προσφυγοπαίδων…
Κάποια πρωτομαγιά, ο πατέρας της Χρυσής, τη στέλνει να βάλει την κόκκινη σημαία στο καμπαναριό της μητρόπολης, για να την δουν έκπληκτοι το πρωί ο όχλος, η Διοίκηση της χωροφυλακής και οι παπάδες οι οποίοι θα βρουν στην Χρυσή ένα εξιλαστήριο θύμα.
(φωτογραφία: Συσσίτιο προσφυγοπαίδων στο Ρέθυμνο, δεξιά η κουτάλα, αριστερά η προσφυγοπούλα που περιμένει με το πιάτο να τελειώσει η φωτογράφιση.)
πηγή: Σ.Α facebook
