Οι σημειώσεις και τα αποσπάσματα παρακάτω είναι από την ομάδα μελέτης τους Shades πάνω στο κείμενο του Μαρξ που πραγματοποιήθηκε τον Μάρτιο του 2021
Η πρώτη διακήρυξη του γενικού συμβουλίου της διεθνούς ένωσης εργατών (1η διεθνής) γράφτηκε από τον Μαρξ το 1870. Η διεθνής ένωση εργατών είχε παραρτήματα τότε σε ολόκληρη την ανεπτυγμένη καπιταλιστική δύση δηλαδή την Ευρώπη (Γαλλία, Αγγλία, Γερμανία, Βέλγιο, Ελβετία) και ΗΠΑ.
H «Ιδρυτική διακήρυξη της Διεθνούς Ενωσης των Εργατών», το Νοέμβρη του 1864, έγραφε το εξής σημαντικό: ότι «Αν η χειραφέτηση της εργατικής τάξης απαιτεί την αδελφική συνεργασία των εργατών διάφορων εθνών, πώς θα μπορέσει να εκπληρώσει αυτή τη μεγάλη αποστολή, με μια εξωτερική πολιτική που επιδιώκει εγκληματικούς σκοπούς, που παίζει με τις εθνικές προκαταλήψεις και κατασπαταλά σε ληστρικούς πολέμους το αίμα και τον πλούτο του λαού;». Και καθορίσαμε – συνεχίζει ο Μαρξ – την εξωτερική πολιτική που επιδίωκε η Διεθνής με τούτα τα λόγια: «Οι απλοί νόμοι της ηθικής και της δικαιοσύνης, που πρέπει να διέπουν τις σχέσεις των χωριστών ατόμων, πρέπει να επιβληθούν σαν ανώτατοι νόμοι στις σχέσεις ανάμεσα στα έθνη».
Από την πρώτη κιόλας στιγμή ο Λουδοβίκος Βοναπάρτης αντιμετώπισε την Διεθνή σαν ένα επικίνδυνο εχθρό. Την παραμονή του δημοψηφίσματος ο Βαναπάρτης διέταξε μαζικές συλλήψεις των μελών της διεθνούς στο Παρίσι, στη Λιόν, την Ρουέν, στη Μασσαλία και γενικότερα σε ολόκληρη τη Γαλλία. Το πρόσχημα που χρησιμοποίησε ο Βοναπάρτης ήταν ότι η Διεθνής ήταν μια μυστική εταιρία συνωμοτών που προσπαθούσαν να οργανώσουν την δολοφονία του, ένα πρόσχημα όμως γρήγορα που κατέρρευσε μέσα στα δικαστήρια. Εδώ μπαίνει αυτόματα λοιπόν το ερώτημα τι πραγματικά φοβόταν ο Βοναπάρτης και οργάνωσε αυτή την σκευωρία σε βάρος μελών της διεθνούς; Ο Μαρξ συνεχίζει και λέει ότι το πραγματικό έγκλημα του γαλλικού τμήματος της διεθνούς ότι προειδοποίησε στο δημοψήφισμα ότι αν ψήφιζε για δεσποτισμό στο εσωτερικό αυτόματα θα ψήφιζε και για τον πόλεμο προς τα έξω.
Το προλεταριάτο στη Γαλλία αποδοκίμασε το δημοψήφισμα, σε αντίθεση με το αγροτικό στοιχείο που το υπερψήφισε. Ο Μαρξ εξηγεί ότι οι αγρότες στη Γαλλία είχαν ιδιαίτερα χαμηλό πολιτικό επίπεδο.
Όπως ήταν φυσικό οι κυρίαρχες τάξεις της Ευρώπης πανηγύρισαν το δημοψήφισμα ως μια ένδειξη δύναμης του Βοναπάρτη στην εργατική τάξη. Βλέπουμε εδώ πόσο ενωμένες είναι οι αστικές τάξεις της Ευρώπης όταν πρόκειται να αντιμετωπίσουν το προλεταριάτο.
Συνεχίζει ο Μαρξ και επισημαίνει ότι: Η συνωμοσία του πολέμου του Ιούλη 1870 δεν ήταν παρά μια βελτιωμένη έκδοση του πραξικοπήματος του Δεκέμβρη 1851. Από πρώτη ματιά, το πράγμα φάνηκε τόσο παράλογο που η Γαλλία δε θέλησε να το πιστέψει στα σοβαρά. Πολύ περισσότερο πίστεψε το βουλευτή που στους πολεμικούς λόγους των υπουργών είδε μόνο ένα κόλπο του χρηματιστηρίου. Oταν επιτέλους, στις 15 του Ιούλη, αναγγέλθηκε επίσημα ο πόλεμος στο νομοθετικό σώμα, η αντιπολίτευση ολόκληρη αρνήθηκε να ψηφίσει τις προσωρινές πιστώσεις. Ακόμα κι ο Θιέρσος στιγμάτισε τον πόλεμο σαν «απεχθή». Ολες οι ανεξάρτητες εφημερίδες του Παρισιού τον καταδίκασαν και, όσο παράξενο κι αν φαίνεται, ο επαρχιακός Τύπος συμφώνησε σχεδόν ομόφωνα.
Εν το Μεταξύ Η Διεθνής στο Παρίσι έβγαλε την παρακάτω αντιμιλιταριστική ανακοίνωση στις 12 Ιούλη:
«Για μια ακόμα φορά, με το πρόσχημα της ευρωπαϊκής ισορροπίας και της εθνικής τιμής, οι πολιτικές φιλοδοξίες απειλούν την ειρήνη του κόσμου. Γάλλοι, Ισπανοί εργάτες! Ας ενώσουμε τη φωνή μας σε μια κραυγή αγανάχτησης ενάντια στον πόλεμο!… Ενας πόλεμος για ζητήματα επικράτησης ή για χατίρι μιας δυναστείας δεν μπορεί, στα μάτια των εργατών, παρά να αποτελεί μονάχα έναν εγκληματικό παραλογισμό. Εμείς που θέλουμε ειρήνη, δουλειά κι ελευθερία, διαμαρτυρόμαστε μ’ όλη μας τη φωνή ενάντια στις πολεμικές διακηρύξεις αυτών που απαλλάσσονται από το φόρο του αίματος πληρώνοντας χρηματικό αντισήκωμα και που βλέπουν στη δημόσια δυστυχία μονάχα την πηγή νέων κερδοσκοπιών!… Αδέλφια μας, στη Γερμανία! Ο διχασμός θα είχε σαν συνέπεια μονάχα τον ολοκληρωτικό θρίαμβο του δεσποτισμού και στις δυο πλευρές του Ρήνου… Εργάτες όλων των χωρών! Οποιοδήποτε και αν είναι προς το παρόν το αποτέλεσμα των κοινών μας προσπαθειών, εμείς, τα μέλη της Διεθνούς Ενωσης των Εργατών, για τα οποία δεν υπάρχουν κρατικά σύνορα, σας στέλνουμε, σαν εχέγγυο της αδιάσπαστης αλληλεγγύης μας, τις καλύτερες ευχές και τους χαιρετισμούς των εργατών της Γαλλίας».
Μέσα από αυτή την ανακοίνωση βλέπουμε ότι από την πρώτη στιγμή ο πόλεμος και οι βλέψεις της κυριαρχίας για εξουσία και επεκτατισμό απασχόλησε αρκετά τη Διεθνή όπως φυσικά και αργότερα τις επόμενες απόπειρες του παγκόσμιου εργατικού κινήματος και θα δούμε όσο προχωράμε τη μελέτη και σε κείμενα του 20αι.
Εν πάσει περιπτώσει ακολούθησαν και άλλες ανακοινώσεις της διεθνούς με αντίστοιχο περιεχόμενο όπως αυτή στις 22 Ιούλη που μεταξύ άλλων έγραφε στο απόσπασμα που παραθέτει ο Μαρξ στην διακήρυξη: «Είναι δίκαιος ο πόλεμος; Οχι! Είναι εθνικός ο πόλεμος; Οχι! Είναι αποκλειστικά δυναστικός. Στο όνομα της δικαιοσύνης, της δημοκρατίας και των πραγματικών συμφερόντων της Γαλλίας, προσχωρούμε ολοκληρωτικά και δραστήρια στη διαμαρτυρία της Διεθνούς ενάντια στον πόλεμο».
Η γραμμή της διεθνούς μέσα από αυτές τις ανακοινώσεις, άσκησε μεγάλη επιρροή στους εργάτες της Γαλλίας. Αυτό φαίνεται από το γεγονός ότι όταν ξεκίνησε η πολεμική εκστρατεία μετά της 10 Δεκέμβρη για να υποδαυλίσει με ινδιάνικους πολεμικούς χορούς τον πολεμικό πυρετό όπως γράφει χαρακτηριστικά, το προλεταριάτο των προαστίων απάντησε με μαζικές διαδηλώσεις για την ειρήνη. Το κράτος απάντησε στις διαδηλώσεις μέσω του διευθυντή της αστυνομίας, όπου επιχείρησε να σταματήσει αμέσως κάθε παραπέρα πολιτική εκδήλωση στους δρόμους, με το πρόσχημα ότι ο πιστός λαός του Παρισιού είχε αρκετά εκδηλώσει τον από καιρό συγκρατημένο πατριωτισμό του και τον πολεμικό ενθουσιασμό του που ξεχείλιζε.
Συνεχίζει ο Μαρξ: Οποιαδήποτε κι αν είναι η έκβαση του πολέμου του Λουδοβίκου Βοναπάρτη με την Πρωσία, σήμανε κιόλας στο Παρίσι η νεκρική καμπάνα της δεύτερης αυτοκρατορίας. Θα τελειώσει, όπως άρχισε, με μια παρωδία. Μα ας μην ξεχνάμε ότι οι κυβερνήσεις και οι κυρίαρχες τάξεις της Ευρώπης έδωσαν τη δυνατότητα στο Λουδοβίκο Βοναπάρτη να παίζει, δεκαοχτώ ολόκληρα χρόνια, την απάνθρωπη φάρσα της παλινορθωμένης αυτοκρατορίας.
Συνεχίζει τώρα ο Μαρξ αναλύοντας και την άλλη πλευρά του πολέμου που είναι φυσικά η Πρωσία. Γράφει ότι ο πόλεμος είναι για αυτούς αμυντικός. Το γράφει βέβαια με ένα τόνο ειρωνείας γιατί συνεχίζοντας επισημαίνει ότι αυτός που έδωσε την δυνατότητα στον Ναπολέοντα να κάνει πόλεμο ήταν η ίδια η Πρωσία.
Ο Μπίσμαρκ που συνωμότησε μ’ αυτό τον ίδιο το Λουδοβίκο Ναπολέοντα, για να συντρίψει τη λαϊκή αντιπολίτευση στο εσωτερικό της Πρωσίας και για να προσαρτήσει τη Γερμανία στη δυναστεία των Χοεντζόλερν.
Σε γενικές γραμμές ο Βοναπάρτης βρήκε το ταίρι του στην άλλη πλευρά, δηλαδή άλλο ένα απολυταρχικό καθεστώς που φυσικά μόνο πόλεμο θα μπορούσε να φέρει μια τέτοια κατάσταση.
Ο Μαρξ συνεχίζει στην διακήρυξη με το εξής εξαιρετικό συμπέρασμα ότι: αν η γερμανική εργατική τάξη επιτρέψει να χάσει ο σημερινός πόλεμος τον αυστηρά αμυντικό χαρακτήρα του και να εκφυλιστεί σε πόλεμο ενάντια στο γαλλικό λαό, τότε και η νίκη και η ήττα θα είναι το ίδιο ολέθριες. Όλη η δυστυχία που βρήκε τη Γερμανία ύστερα από τους λεγόμενους πολέμους ανεξαρτησίας θα ξαναζωντανέψει και πάλι.
Βέβαια, ο Μαρξ δείχνει σχεδόν σίγουρος και έχει εμπιστοσύνη στο προλεταριάτο στη Γερμανία γιατί η Διεθνής ασκεί μεγάλη επιρροή. Η φωνή του προλεταριάτου στη Γαλλία λέει βρήκε απήχηση στη Γερμανία. Ως παράδειγμα δίνει την μαζική συγκέντρωση στο Μπράουνσβάικ στις 16 Ιούλη, όπου εκεί το προλεταριάτο τάχτηκε με το αντιπολεμικό μανιφέστο του Παρισιού που είδαμε παραπάνω. Βλέπουμε εδώ τον διεθνισμό του προλεταριάτου και την αντιπολεμική του στάση. Οι προλεταριοι του Μπράουνσβάικ λοιπόν έγραφαν:
«Είμαστε εχθροί όλων των πολέμων, μα πριν απ’ όλα των δυναστικών πολέμων… Με βαθιά λύπη και με πόνο είμαστε αναγκασμένοι να πάρουμε μέρος σ’ ένα αμυντικό πόλεμο σαν αναπόφευκτο κακό. Ταυτόχρονα όμως κάνουμε έκκληση σ’ ολόκληρη τη γερμανική εργατική τάξη να κάνει αδύνατη την επανάληψη μιας τέτοιας φοβερής κοινωνικής συμφοράς, διεκδικώντας για τους ίδιους τους λαούς τη δύναμη ν’ αποφασίσουν μόνοι τους για ειρήνη και για πόλεμο και κάνοντάς τους κύριους της τύχης τους».
Στο Κέμνιτς, μια συγκέντρωση αντιπροσώπων που αντιπροσώπευαν 50.000 εργάτες της Σαξονίας ψήφισε ομόφωνα την παρακάτω απόφαση: «Στο όνομα της γερμανικής Δημοκρατίας και ιδιαίτερα των εργατών του σοσιαλδημοκρατικού κόμματος, δηλώνουμε ότι ο σημερινός πόλεμος είναι αποκλειστικά δυναστικός… Με χαρά σφίγγουμε το αδελφικό χέρι που μας τείνουν οι Γάλλοι εργάτες… Εχοντας πάντα στο μυαλό μας το σύνθημα της Διεθνούς Eνωσης των Εργατών: “Προλετάριοι όλων των χωρών, ενωθείτε!” δε θα ξεχάσουμε ποτέ ότι οι εργάτες όλων των χωρών είναι φίλοι μας και οι δεσπότες όλων των χωρών, εχθροί μας».
Το τμήμα της Διεθνούς στο Βερολίνο απάντησε κι αυτό στο μανιφέστο του Παρισιού: «Προσχωρούμε με την καρδιά και με το χέρι στη διαμαρτυρία σας… Υποσχόμαστε πανηγυρικά ότι δε θα μας αποτρέψει από το κοινό μας έργο της συνένωσης των εργατών όλων των χωρών ούτε ο ήχος της σάλπιγγας, ούτε ο κρότος των κανονιών, ούτε η νίκη, ούτε η ήττα».
Ναι, αυτό θα γίνει!
Στο βάθος της σκηνής αυτής της πάλης που ισοδυναμεί με αυτοκτονία προβάλλει η απαίσια μορφή της Ρωσίας. Αποτελεί κακό οιωνό το γεγονός ότι το σύνθημα για το σημερινό πόλεμο δόθηκε τη στιγμή ακριβώς που η ρωσική κυβέρνηση μόλις είχε τελειώσει την κατασκευή των στρατηγικών σιδηροδρομικών γραμμών της και συγκέντρωνε κιόλας στρατεύματα προς την κατεύθυνση του Προύθου. Όσες συμπάθειες κι αν διεκδικούσαν με το δίκιο τους οι Γερμανοί σ’ έναν αμυντικό πόλεμο ενάντια στη βοναπαρτική επίθεση, θα τις έχαναν με μιας αν επέτρεπαν στην πρωσική κυβέρνηση να ζητήσει ή και να δεχθεί ακόμα τη βοήθεια των Κοζάκων. Ας θυμηθούν ότι ύστερα από τον απελευθερωτικό της πόλεμο ενάντια στον πρώτο Ναπολέοντα, η Γερμανία για δεκαετίες ολόκληρες κειτόταν ανήμπορη στα πόδια του τσάρου.
Η εργατική τάξη της Αγγλίας τείνει αδερφικά το χέρι στους Γάλλους και τους Γερμανούς εργάτες. Πιστεύει βαθιά ότι οποιαδήποτε τροπή κι αν πάρει ο τωρινός φοβερός πόλεμος, η συμμαχία των εργατών όλων των χωρών θα ξεριζώσει τελικά τον πόλεμο. Τη στιγμή που η επίσημη Γαλλία και η επίσημη Γερμανία ρίχνονται σ’ έναν αδελφοκτόνο αγώνα, οι εργάτες της Γαλλίας και της Γερμανίας ανταλλάσσουν μηνύματα ειρήνης και φιλίας. Τα μεγάλο αυτό γεγονός, που όμοιό του δεν υπάρχει στην ιστορία, ανοίγει το δρόμο για ένα πιο φωτεινό μέλλον. Αποδείχνει ότι αντίθετα απ’ την παλιά κοινωνία, με την οικονομική της αθλιότητα και με την πολιτική της παραφροσύνη, ξεπηδάει μια νέα κοινωνία που διεθνής της κανόνας θα είναι η ειρήνη, γιατί σ’ όλα τα έθνη θα κυριαρχεί η ίδια αρχή – η εργασία! Η Διεθνής Ενωση των Εργατών είναι ο σκαπανέας της νέας αυτής κοινωνίας.
