«Οι κυρίαρχες ιδέες κάθε εποχής δεν είναι παρά οι ιδέες της κυρίαρχης τάξης.» [1]
Μια τοποθέτηση του εγχειρήματος Shades Aufbau – Κοινότητα – Θεωρία – Δικτύωση σχετικά με την υπόθεση των φωτογραφιών των 200 εκτελεσμένων κομμουνιστών (μέλη του ΚΚΕ, Ελλήνων Εβραίων κομμουνιστών αλλά και αρχειομαρξιστές), που ήρθε στη δημοσιότητα με αφορμή τη δημοπρασία που ανακοίνωσε ένας Βέλγος συλλέκτης στην πλατφόρμα eBay. Για το ιστορικό γεγονός που οδήγησε στην εκτέλεση των 200 κομμουνιστών δείτε παρακάτω στις σημειώσεις [2]
Η ιστορική μνήμη δεν αποτελεί ενα υπερταξικό πεδίο, αντίθετα αποτελεί και αυτή ένα πεδίο της ταξικής σύγκρουσης και ανταγωνισμού. Η αστική κοινωνία, που θεμελιώνεται πάνω στη φυσικοποίηση των καπιταλιστικών σχέσεων εκμετάλλευσης, επιδιώκει μια ιστορία συμβιβασμένη, συνεχόμενη, συμφιλιωτική με το αστικό καθεστώς και το μεταεμφυλιακό κράτος. Οι στιγμές ρήξης και οι διαλεκτικές ρωγμές στο κυρίαρχο εθνικό αφήγημα — ιδίως εκείνες που φέρουν επαναστατικό περιεχόμενο — πρέπει πάση θυσία να ενσωματωθούν στην εθνική αφήγηση. Το μνημείο της Καισαριανής υπενθυμίζει ότι η ναζιστική βία δεν ήταν «εκτροπή», αλλά η μορφή της ακραίας συμπύκνωσης των αντιφάσεων που φέρει η καπιταλιστική ολότητα. Ο βανδαλισμός του [3] επιχειρεί να αποσυνδέσει αυτή τη μνήμη από το παρόν της, να την περιορίσει σε μια εθνικο-επετειακή τελετουργία χωρίς ανατρεπτικό φορτίο. Μια συνθήκη όπου τα διάφορα φιλελεύθερα σκουπίδια της Ιδεολογίας παρουσιάζουν ότι είναι το ίδιο η εκτέλεση κομμουνιστών και δεξιών.
«Η παραμόρφωση της ιστορικής συνείδησης δεν είναι απλώς μια λάθος γνώση. Αντιθέτως, αποτελεί μια κεντρική ιδεολογική λειτουργία. Η λήθη δεν είναι η αδυναμία της μνήμης αλλά μορφή προσαρμογής.»
Ο «Λαός» αποτελεί μια διαταξική κατηγορία, η οποία στον λόγο της ελληνικής Αριστεράς έχει προσλάβει μια έντονα φαντασιακή διάσταση και, με αυτόν τον τρόπο, έχει ενσωματωθεί πλήρως στο εθνικό αφήγημα. Όσοι και όσες αγωνίστηκαν ενάντια στη ναζιστική-φασιστική κατοχή δεν συγκροτούσαν ένα ενιαίο υποκείμενο, ένα αδιαφοροποίητο Έθνος-Λαό, μια Εθνική Λαϊκή Κοινότητα, όπως συχνά υποστηρίζεται, αλλά κοινωνικά στρώματα, κυρίως τα προλεταριακά που αντιλαμβάνονταν την πάλη κατά του φασισμού ως αναπόσπαστο μέρος της συνολικής ταξικής σύγκρουσης.
Στον ελλαδικό χώρο, στη σύγκρουση αυτή συμμετείχαν πρωτίστως τα εξαθλιωμένα στρώματα που πέθαιναν κατά χιλιάδες από την πείνα — δηλαδή η εργατική τάξη και οι εξαθλιωμένες μάζες των πόλεων. Το κομμουνιστικό κίνημα, παρά τις εθνοπατριωτικές του αγκυλώσεις και την προβληματική στρατηγική του Λαϊκού Μετώπου ήδη από την περίοδο του Μεσοπολέμου, που άνοιξε τον δρόμο σε πολιτικές συνεργασίας με την αστική τάξη, αποτέλεσε την πρωτοπορία αυτής της ταξικής αναμέτρησης. Αντίθετα, σημαντικά τμήματα των μικροαστικών και αστικών στρωμάτων είτε τήρησαν στάση αναμονής είτε συνεργάστηκαν, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, με τις αρχές κατοχής. Από τη μία πλευρά, λοιπόν, έχουμε μια αντι-υλιστική, πατριωτική ερμηνεία της Κατοχής που αποπολιτικοποιεί τον ταξικό της χαρακτήρα.
Από την άλλη, εμφανίζονται και οι φανατικοί φιλελεύθεροι με ακροδεξιές διολισθήσεις — ορισμένους τους συναντήσαμε με αφορμή τη σφαγή της 7ης Οκτωβρίου 2023 — οι οποίοι εργαλειοποίησαν τον αγώνα ενάντια στον αντισημιτισμό για τη δική τους πολιτική ατζέντα. Σήμερα υποστηρίζουν με ένταση ότι «δεν πλήρωσαν μόνο οι αριστεροί το τίμημα, αλλά και οι δεξιοί». Το Facebook έχει πάρει φωτιά από τέτοια σχόλια όλο το προηγούμενο διάστημα. Με αυτόν τον τρόπο, ως η άλλη όψη του ίδιου νομίσματος, επιχειρούν και αυτοί να αποκρύψουν, πάση θυσία, τον ταξικό χαρακτήρα της σύγκρουσης, υιοθετώντας επιχειρήματα που εναρμονίζονται με το κυρίαρχο αφήγημα τόσο των προηγούμενων όσο και της σημερινής κυβέρνησης της Νέας Δημοκρατίας. Πρόκειται για μια κυβέρνηση στην οποία κορυφαία στελέχη έχουν συνδέσει την πολιτική τους ύπαρξη με πρακτικές και συμβολισμούς που αναπαράγουν τη μετεμφυλιακή αντικομμουνιστική παράδοση, από «χουντογλέντια» έως καταθέσεις στεφάνων στον Γράμμο και το Βίτσι.
Τιμούν, ουσιαστικά, εκείνους που αποτέλεσαν τη ραχοκοκαλιά του μεταεμφυλιακού αστικού κράτους: του κράτους των εκτελέσεων, των εξοριών και της γενικευμένης τρομοκρατίας. Και το πράττουν επειδή αυτοί υπήρξαν οι νικητές αυτής της ταξικής σύγκρουσης. Ο ιστορικός αναθεωρητισμός λειτουργεί ως όπλο στα χέρια της καπιταλιστικής κυριαρχίας. Οι καθαρές τοποθετήσεις στο πεδίο της ιστορίας αποτελούν αναγκαία προϋπόθεση απέναντι στη λήθη και στην εθνικο-αστική ενσωμάτωση της μνήμης που επιχειρεί η ελληνική άρχουσα τάξη και ο αντικομμουνισμός της ως ιδεολογία εν κινήσει.
Χαρακτηριστικό είναι ότι, ενώ σκίζουν τα ρούχα τους για τον αντισημιτισμό, οι συγκεκριμένοι φιλελεύθεροι δεν βγάζουν άχνα για το πώς το ΕΑΜ έσωζε εβραϊκές οικογένειες και πώς τις έστελνε με τα καΐκια από την Εύβοια για να σωθούν από τα νύχια των ιδεολογικών τους προγόνων. Χάνουν τα λόγια τους, επίσης, όταν τίθενται ζητήματα όπως γιατί δεν έχει ολοκληρωθεί ακόμη το Μουσείο του Ολοκαυτώματος ή γιατί δεν αποδίδονται, έστω και τώρα, οι περιουσίες στους Έλληνες Εβραίους και στους απογόνους τους, ή έστω γιατί δεν προχωρούν αποζημιώσεις και επανορθώσεις, δεδομένου ότι ένα δικαστήριο θα μπορούσε σχετικά εύκολα να διαπιστώσει ποιες περιουσίες καταπατήθηκαν και να υπολογίσει μια αποζημίωση σε οικονομική βάση.
Τέλος, αξίζει να υπογραμμιστεί ότι τόσο οι μεν όσο και οι δε αποκρύπτουν τη συμμετοχή, σε αυτή την ταξική σύγκρουση, της μακεδονικής μειονότητας, ατόμων εβραϊκής καταγωγής, διεθνιστών αντιφασιστών από άλλες χώρες, καθώς και κομμουνιστών από διαφορετικές τάσεις (π.χ. αρχειομαρξιστές) που δεν εντάσσονταν στις γραμμές του ΚΚΕ. Αυτή η πραγματικότητα δεν εξυπηρετεί κανένα από τα κυρίαρχα αφηγήματα, γι’ αυτό και συστηματικά αποσιωπάται.
Η ελληνική Αριστερά, αντί να προσπαθήσει να εντοπίσει —έστω και καθυστερημένα— τι οδήγησε στην ήττα και την ενσωμάτωση του κινήματος, περιορίζεται επικίνδυνα σε τοποθετήσεις ηθικού τύπου. Αντί να δει τη ναζιστική κατοχή ως ιστορική συνέχεια του αστικού κράτους, του οποίου οι φυλακές ήταν γεμάτες από κομμουνιστές πολιτικούς κρατούμενους, την ίδια στιγμή που αυτές άνοιξαν για τους ποινικούς κρατούμενους, και αντί να αναζητήσει μια υλιστική ερμηνεία για την ήττα, συνεχίζει στο μοτίβο που πρόχειρα περιγράψαμε παραπάνω.
Shades Aufbau
Κοινότητα – Θεωρία – Δικτύωση
Σημειώσεις
[1] από την Γερμανική Ιδεολογία του Karl Marx και του Friedrich Engels. Στα ελληνικά κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Gutenberg
[2] Φάκελος Λακωνική Ιστορία #25: 27 Απρίλη 1944: Η εκτέλεση του υποστράτηγου Franz Krech https://skalalakonias.wordpress.com/2020/04/27/franz-krech/
[3] Εδώ αναφερόμαστε στον βανδαλισμό του μνημείου στην Καισαριανή που έγινε από αγνώστους. Διαβάστε σχετικά εδώ: https://www.iefimerida.gr/ellada/bebilosan-mnimeio-kaisariani-den-einai-tyhaio
