Κύκλος Μελέτης πάνω στον Ιστορικό Φασισμό και την Νέα Ακροδεξιά
Τέταρτη Διαδικτυακή Συνάντηση: Συζήτηση πάνω στο κείμενο του Theodor.W.Adorno «´Όψεις της Νέας Ακροδεξιάς»
– Για αποστολή του διαδικτυακού συνδέσμου της συζήτησης στείλτε μας στο shades-aufbau@proton.me
Η πρωτοβουλία Shades Aufbau συνεχίζει τη συζήτηση με έναν νέο κύκλο μελέτης, αφιερωμένο στον Ιστορικό Φασισμό και στο φαινόμενο της Νέας Ακροδεξιάς. Μιας ακροδεξιάς που αναδύθηκε από τα συντρίμμια του φασισμού μετά το 1945 και επανεμφανίζεται σήμερα σε νέες μορφές. Στον κύκλο αυτό θα εξετάσουμε ιστορικά κείμενα που αναδείχθηκαν στη μαρξιστική συζήτηση του Μεσοπολέμου, καθώς και αναλύσεις της Κριτικής Θεωρίας για τη Νέα Ακροδεξιά. Στόχο έχουμε την κατανόηση τόσο των ιδεολογικών όσο και των κοινωνικών της ριζών.
Μετά τη μελέτη δύο μαρξιστικών κειμένων λίγο πριν και μετά την άνοδο του εθνικοσοσιαλισμού στη Γερμανία, προχωρήσαμε στην μελέτη του κειμένου του Max Horkheimer «Οι Εβραίοι και η Ευρώπη». Ολοκληρώνουμε αυτή τη φάση του Κύκλου Μελέτης με μια διάλεξη που έδωσε ο Adorno στις 6 Απριλίου 1967 στο Πανεπιστήμιο της Βιέννης (ύστερα από πρόσκληση μιας Σοσιαλιστικής Οργάνωσης Φοιτητών στην Αυστρία).
Σύντομη περιγραφή
Η διάλεξη του Τέοντορ Β. Αντόρνο «Όψεις της Νέας Ακροδεξιάς» (1967) θα μείνει στην ιστορία της «Σχολής της Φρανκφούρτης» ως μια αιχμηρή θεωρητική τομή πάνω στην επανεμφάνιση της ακροδεξιάς στο εσωτερικό των ανεπτυγμένων καπιταλιστικών κοινωνιών. Ο Αντόρνο απορρίπτει κάθε ερμηνεία που αντιμετωπίζει το φαινόμενο ως ένα ιστορικό κατάλοιπο ή ως μια παθολογική εκτροπή του μεταπολεμικού δημοκρατικού πλαισίου. Η ακροδεξιά δεν επιστρέφει από το σκοτεινό παρελθόν, αλλά παράγεται εκ νέου από το παρόν των κοινωνικών σχέσεων του ύστερου καπιταλισμού.
Η λεγόμενη «νέα» ακροδεξιά δεν διαφέρει από τον ιστορικό φασισμό ως προς τον ιδεολογικό της πυρήνα, αλλά ως προς τη μορφή. Μαθαίνει να λειτουργεί εντός των θεσμών της αστικής δημοκρατίας, να υιοθετεί τη γλώσσα της νομιμότητας και του κοινοβουλευτισμού.
Η κοινωνική της βάση συγκροτείται γύρω από την εμπειρία της ανασφάλειας, της κοινωνικής εξαθλίωσης και της αποδιάρθρωσης που παράγει το καπιταλιστικό σύστημα. Τα κοινωνικά στρώματα που βιώνουν την αδυναμία τους απέναντι στις απρόσωπες δυνάμεις της οικονομίας της αγοράς και του αστικού κράτους στρέφονται προς μια αυταρχική φαντασίωση, αυτή της αποκατάστασης της τάξης. Η ακροδεξιά προσφέρει εκείνα τα ιδεολογικά υποκατάστατα για την κατανόηση της καπιταλιστικής κρίσης, μεταφράζοντας τις δομικές αντιφάσεις της καπιταλιστικής κοινωνίας σε πολιτισμική παρακμή, ηθική διαφθορά και εχθρικές συνωμοσίες.
Ο αντισημιτισμός, ακόμη και όταν δεν αρθρώνεται ρητά, παραμένει δομικό στοιχείο αυτής της ιδεολογίας. Μεταμφιέζεται σε αφηγήσεις περί «αόρατων ελίτ», «χρηματοπιστωτικής κυριαρχίας» ή «παγκόσμιων μηχανισμών εξουσίας», διατηρώντας αμετάβλητη τη λειτουργία του: την προσωποποίηση της κοινωνικής ολότητας και τη μετατόπιση της κοινωνικής σύγκρουσης από τις σχέσεις παραγωγής σε φαντασιακούς εχθρούς.
Καθοριστική είναι και η σύνδεση που κάνει ο Αντόρνο ανάμεσα στην άνοδο της νέας ακροδεξιάς και την ιστορική ενσωμάτωση της σοσιαλδημοκρατίας. Η μετατροπή της σε διαχειριστή του καπιταλισμού, η εγκατάλειψη κάθε προοπτικής ριζικού κοινωνικού μετασχηματισμού και η αναγωγή της πολιτικής σε μια τεχνική διαχείριση αφήνουν ένα βαθύ κενό. Σε αυτό το κενό η ακροδεξιά παρεμβαίνει, εμφανιζόμενη ψευδώς ως αντισυστημική δύναμη, ενώ στην πραγματικότητα αναπαράγει τις ίδιες κοινωνικές σχέσεις υπό αυταρχικούς όρους.
Το κρίσιμο συμπέρασμα της διάλεξης είναι φοβερά επίκαιρο σήμερα: η ακροδεξιά δεν είναι μια εξωτερική απειλή για την αστική κοινωνία, αλλά η εμμενή της δυνατότητα. Όσο οι σχέσεις που παράγουν την αλλοτρίωση, την εκμετάλλευση, την ανισότητα και τις αυταρχικές μορφές συνείδησης παραμένουν άθικτες, τόσο η ακροδεξιά θα βγαίνει ξανά στο προσκήνιο, προσαρμοσμένη κάθε φορά στις ιστορικές συνθήκες. Για την αντιμετώπισή της δεν πρέπει να περιοριζόμαστε σε ηθικού τύπου καταγγελίες ή θεσμικές απαγορεύσεις, αλλά να έχουμε πάντα στον ορίζοντα τη ριζική κριτική της πολιτικής οικονομίας και των ιδεολογικών μηχανισμών του ύστερου καπιταλισμού.
