7 Θέσεις και ένα παράρτημα που, αν και συμπυκνώνει τη συζήτηση του εγχειρήματος όλα αυτά τα χρόνια, παραμένει ωστόσο ένα ανοιχτό πλαίσιο προς περαιτέρω διαμόρφωση. Μαζί με τις 9 Θέσεις για την Εθνική Ιδεολογία, το παρόν κείμενο συνιστά μια πρόταση διαλόγου.
[1]
Η εθνική μυθολογία που βρίσκει έδαφος γύρω από το 1821 δεν είναι απλώς ένα σύνολο ιδεολογικών αφηγήσεων με θέμα το παρελθόν του αστικού κράτους, αλλά μια ενεργή ιδεολογική διάταξη που μεσολαβεί τη σχέση της σύγχρονης καπιταλιστικής κοινωνίας με τις ιστορικές της συνθήκες. Η Ελληνική Αστική Επανάσταση δεν είναι μόνο ένα αδιαμφισβήτητα σημαντικό ιστορικό γεγονός, αλλά και ένας φαντασιακός τόπος όπου συμπυκνώνονται, αναδιαρθρώνονται και φυσικοποιούνται όλες οι αντιφάσεις της αστικής κοινωνίας.
[2]
Η αστική επανάσταση του 1821 εξελίσσεται σε μια περίοδο όπου λαμβάνει χώρα η μετάβαση από τις προνεωτερικές μορφές εξουσίας της φεουδαρχίας, από την παρακμή που είχε πέσει η Οθωμανική Αυτοκρατορία, προς τη κατασκευή του εθνικού κράτους και ταυτότητας. Είναι η μορφή πολιτικής οργάνωσης που είναι συμβατή με την καπιταλιστική ανάπτυξη. Ωστόσο, η εθνική μυθολογία του ελληνικού καπιταλιστικού κράτους αποσπά αυτό το γεγονός από τις συγκεκριμένες κοινωνικές και ταξικές του προϋποθέσεις και το αναπαριστά με μια μεταφυσική έκρηξη «εθνικού χαρακτήρα». Η πολλαπλότητα των ταξικών συμφερόντων, οι εσωτερικές συγκρούσεις, καθώς και η διαμεσολάβηση των διεθνών συσχετισμών δύναμης, υποχωρούν μπροστά σε μια ενιαία αφήγηση «εθνικής παλιγγενεσίας».
[3]
Η ιδεολογική αυτή λειτουργία δεν είναι ουδέτερη. Αντιθέτως, συγκροτεί μια μορφή «φετιχοποίησης» της ιστορίας: οι κοινωνικές σχέσεις που παρήγαγαν το επαναστατικό γεγονός αποκρύπτονται και αντικαθίστανται από προσωποποιημένες μορφές ηρωισμού και θυσίας. Οι φιγούρες των αγωνιστών μετατρέπονται σε αφηρημένα σύμβολα, αποκομμένα από τις υλικές συνθήκες, ενώ η ίδια η επανάσταση παρουσιάζεται ως η αναπόδραστη έκφραση μιας διαχρονικής εθνικής ταυτότητας.
[4]
Η εθνική μυθολογία του ελληνικού εθνικού κορμού είναι ένας μηχανισμός ιδεολογικής αναπαραγωγής του αστικού κράτους. Παράγει μια συνέχεια ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν που αποκρύπτει τις διαλεκτικές τομές και τις ρήξεις, νομιμοποιώντας έτσι στην συνείδηση των υποτελών τις υπάρχουσες κοινωνικές σχέσεις. Η επίκληση της επανάστασης του 1821 ως εκείνης της «ιδρυτικής στιγμής» δεν αφορά μόνο την ιστορική μνήμη, αλλά και τη συγκρότηση ενός κανονιστικού ορίζοντα μέσα στον οποίο το έθνος εμφανίζει την φαντασιακή του κοινότητα ως μια φυσική και αδιαμφισβήτητη ενότητα άφθαρτη μέσα στους αιώνες.
[5]
Μια κριτική ανάγνωση οφείλει να αποδιαρθρώσει αυτή τη φαντασιακή ενότητα, αναδεικνύοντας την επανάσταση ως ένα πεδίο αντιπαράθεσης μεταξύ ετερογενών κοινωνικών δυνάμεων. Οι συγκρούσεις μεταξύ προεστών, οπλαρχηγών και αναδυόμενων αστικών στρωμάτων, οι εμφύλιες διαμάχες, καθώς και η εξάρτηση από τις Μεγάλες Δυνάμεις, δεν είναι περιφερειακές ιστορικές λεπτομέρειες, αλλά τα δομικά στοιχεία της ίδιας της διαδικασίας συγκρότησης του ελληνικού καπιταλιστικού κράτους.
[6]
Στόχος δεν πρέπει να είναι μόνο η απομυθοποίηση του 1821, η «αποδόμηση» του ιστορικού γεγονότος με την έννοια μιας απλής άρνησης του, αλλά και η επανατοποθέτησή του εντός των υλικών του όρων. Σημαίνει την κατανόηση της επανάστασης, της στιγμής αυτής μέσα σε μια ευρύτερη δυναμική του καπιταλιστικού μετασχηματισμού, όπου το εθνικό στοιχείο είναι η μορφή της ιδεολογικής συνοχής που επιτρέπει την υπέρβαση, την προσωρινή συγκάλυψη των εσωτερικών ταξικών αντιφάσεων.
[7]
Η εθνική μυθολογία γύρω από το 1821 δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται μονάχα από την οπτική ενός κατάλοιπου του ιστορικού παρελθόντος, γιατί είναι και ένα ενεργό στοιχείο της σύγχρονης ιδεολογικής συγκρότησης του αστικού κράτους. Η κριτική σε αυτή δεν αποσκοπεί στην αποκαθήλωση ενός «εθνικού συμβόλου», αλλά στην αποκάλυψη των όρων (από την σκοπιά της υλιστικής ιστοριογραφίας) υπό τους οποίους η ιστορία μετατρέπεται σε εργαλείο νομιμοποίησης και αναπαραγωγής της κυρίαρχης τάξης και της εξουσίας της.
παράρτημα:
Θέσεις με αφορμή τα 200 χρόνια από την Ελληνική Επανάσταση
Όπως γράφαμε και παλιότερα το 2021 με αφορμή τα 200 χρόνια από την Ελληνική Επανάσταση* : Η σύσταση του νεοελληνικού Κράτους και η εθνική του ιδεολογία οργανώθηκε γύρω από λόγους και πρακτικές τόσο αντι-μουσουλμανικές όσο και αντισημιτικές ως βασικές προϋποθέσεις και αποτελέσματα ταυτόχρονα της ελληνοποίησης και της συγκρότησης της ίδιας της ελληνικής εθνικής ταυτότητας. Με άλλα λόγια αντι-μουσουλμανισμός και αντισημιτισμός αποτέλεσαν δύο από τα σπουδαιότερα κοινωνικά χαρακτηριστικά αναφορικά με τη γένεση και την περαιτέρω διαμόρφωση της ελληνικής εθνικής ιδεολογίας
Όσο βαθαίνει η παγκόσμια καπιταλιστική κρίση οι ανορθολογικές και μισαλλόδοξες κραυγές στο εσωτερικό του ελληνικού καπιταλιστικού κράτους πληθαίνουν. Αυτές οι κραυγές έρχονται πράγματι από πολύ μακριά, αποτελούν την σύγχρονη έκφραση του ελληνικού εθνικισμού, της βασικής ιδεολογίας, που συνόδευσε τη διαμόρφωση, την εξέλιξη και την εκάστοτε διαχείριση του συγκεκριμένου κοινωνικού καθεστώτος σ’ αυτή τη γωνιά των Βαλκανίων: από τη ρομαντική κατασκευή του 19ου αι. περί διαχρονικής συνέχειας του ελληνικού έθνους και τον μεγαλοιδεατικό επεκτατισμό ως τον «Γ΄ ελληνικό πολιτισμό» του καθεστώτος της 4ης Αυγούστου – και από τη μετεμφυλιακή αντικομμουνιστική εθνικοφροσύνη μέχρι τις χουντικές και τις ολυμπιακές φιέστες με τις χλαμύδες και τις περικεφαλαίες και τους σύγχρονους μακεδονομάχους. Είναι το ίδιο κοινωνικό καθεστώς που για ακόμα μια φορά σήμερα ανακαλύπτει την ιδεατή συγκολλητική ουσία του τη στιγμή ακριβώς που πνίγεται στις αντιφάσεις της ύστερης φάσης της εσωτερικής του αποσύνθεσης: η πιο βαθιά καπιταλιστική κρίση εδώ και έναν αιώνα βρίσκει την Ψωροκώσταινα πληθυσμιακά, οικονομικά και κοινωνικά αποδεκατισμένη, αλλά το βάπτισμα του νέου καθεστώτος καπιταλιστικής συσσώρευσης θα εμφυσήσει την αίσθηση της ιερότητας του γένους στους υποτελείς του, της φαντασιακής υπεροχής τους απέναντι σε Σλάβους, Βούλγαρους, Αλβανούς και Τούρκους, τη στιγμή που το επίπεδο υλικής αναπαραγωγής τους τους έχει πρακτικά πλήρως εξομοιώσει.
Το ζήτημα δεν είναι να χαράξουμε μια και μόνο διαχωριστική γραμμή με τον ελληνικό εθνικισμό, ούτε να δαιμονοποιήσουμε την επανάσταση του 1821. Στόχος μας πρέπει να είναι η ανταλλαγή απόψεων ανάμεσα στις λιγοστές αντιεθνικιστικές φωνές μέσα στη χώρα και η ανάδειξη εκείνων των σκοτεινών πλευρών της ελληνικής επανάστασης, τις οποίες η κυρίαρχη εθνική αφήγηση έχει καταδικάσει στη λήθη. Αυτό το πρόταγμα είναι προϋπόθεση για μια αντικειμενική ιστορική και θεωρητική αποτίμηση τόσο της κοινωνικοπολιτικής φύσης της επανάστασης, όσο και της περαιτέρω εξέλιξης της κρατικής και κοινωνικής δομής, που αναφέρεται σε αυτήν την επανάσταση ως τον συστατικό της γεννετήσιο μύθο. Δεν επιδιώκουμε λοιπόν τίποτε λιγότερο από ένα ξεκαθάρισμα της φύσης αυτού του κράτους και της αντιφατικής και πολύπλοκης διαδικασίας, μέσα από την οποία οργάνωσε και εδραίωσε τον καπιταλιστικό τρόπο κοινωνικής αναπαραγωγής. Τόσο η σημερινή του χρεωκοπία, όσο και η διαχρονική χαώδης απόσταση ανάμεσα στην ιδανική αστικο-δημοκρατική μορφή και την πραγματική κατασταλτική λειτουργικότητα του, δεν αποτελούν ελληνική ιδιαιτερότητα, αλλά συγκέκριμένη έκφραση της βαλκανικής εμπειρίας της διαλεκτικής του Διαφωτισμού. Δεν πιστεύουμε σε κάποια αυθεντική μορφή εθνογέννεσης και απρόσκοπτης λειτουργίας του αστικού ιδεώδους της φιλελεύθερης ισονομίας, αλλά στην ανάγκη υπέρβασης του ιστορικού παραδείγματος του κράτους-έθνους.
σημείωση; Το παράρτημα προέρχεται από την παλιότερη καμπάνια ιστορικής έρευνας με πρωτοβουλία του Shades με τίτλο: Αντιεθνικιστική Καμπάνια 1821. Το υλικό βρίσκεται εδώ: https://antiethnikistiki1821.wordpress.com/
