Η πρωτοβουλία Shades Aufbau: Κοινότητα – Θεωρία – Δικτύωση ανακοινώνει τη συνέχεια των κύκλων μελέτης της, στο πλαίσιο της προσπάθειας διαμόρφωσης ενός πιο συγκροτημένου και θεωρητικά επεξεργασμένου λόγου πάνω σε κομβικά ζητήματα της σύγχρονης κοινωνικής πραγματικότητας. Με αφετηρία τις συζητήσεις των προηγούμενων συναντήσεων με θέμα τον ιστορικό φασισμό και τη νέα ακροδεξιά, το εγχείρημα επιδιώκει να εμβαθύνει σε θεματικές που αφορούν τη δομή και τις μετασχηματίσεις του ύστερου καπιταλισμού, συνδέοντας τη θεωρητική ανάλυση με τις τρέχουσες κοινωνικές και πολιτικές εξελίξεις.
Στο πλαίσιο αυτό, ο επόμενος κύκλος μελέτης θα επικεντρωθεί στο ζήτημα της κατοικίας, του μητροπολιτικού περιβάλλοντος και της πόλης, καθώς και σε ζητήματα ψυχογεωγραφίας, ως σύγχρονης προσέγγισης της νέας φάσης της καπιταλιστικής κυκλοφορίας σε σχέση με το θέμα αυτό. Η θεματική αυτή θα διερευνηθεί σε συνάρτηση με ευρύτερες έννοιες, όπως η κοινωνία ελέγχου, επιδιώκοντας τη σύνδεση της χωρικής οργάνωσης με τις μορφές εξουσίας και κοινωνικής πειθάρχησης.
Όπως γράφαμε και στο editorial του 4ου τεύχους του περιοδικού: Στις μεγάλες μητροπόλεις αλλά και στην υπόλοιπη χώρα, η συρρίκνωση του εισοδήματος, δηλαδή το ζήτημα της φτηνής πώλησης της εργατικής δύναμης ως εμπόρευμα με την υποαμειβόμενη ή και άμισθη εργασία, το πρόβλημα της κατοικίας, οι πλειστηριασμοί, η μετατροπή της Αθήνας σε ένα τσίρκο τουριστικής καταναλωτικής αφθονίας και του Airbnd, και γενικά η αφόρητη καταθλιπτική καθημερινότητα θα ενισχυθεί. Ιδιαίτερα για το ζήτημα της στέγασης, η εκτόξευση της τιμής των ενοικίων θα επηρεάσει την ζωή του μεγαλύτερου κομματιού του προλεταριάτου, είτε έχει ελληνικά χαρτιά είτε όχι. Το δόγμα των «περιττών πληθυσμών» που θα πρέπει να μετακινηθούν στις παρυφές των μεγάλων πόλεων θα πάρει σίγουρα νέες μορφές και το πιθανότερο είναι ότι όλο και περισσότεροι άνθρωποι θα υποφέρουν από την εξαθλίωση και την επισφάλεια. Όλα αυτά ισχύουν για όλες τις μεγάλες μητροπόλεις του καπιταλιστικού κόσμου.
Η εκμηδένιση του ελεύθερου χώρου στις μητροπόλεις, η μετατροπή των πλατειών και άλλων δημοσίων χώρων σε χώρους για την παραπέρα κερδοφορία του κεφαλαίου είναι συνοδευόμενα από μια λογική περισσότερου ελέγχου και αυταρχικοποίησης της καθημερινής ζωής. Στόχος είναι η συνολική επίθεση του κεφαλαίου σε κάθε σφαίρα της κοινωνικοποίησης των υποτελών, μετατρέποντας τους σε ένα σύνολο από μοναξιές, όπου οι αντιστάσεις, οι θεωρητικές ζυμώσεις και η ανταγωνιστική πράξη έναντι του καπιταλιστικού υπάρχοντος θα υποχωρήσει καθοριστικά. Την ίδια στιγμή στη νέα φάση της καπιταλιστικής αναδιάρθρωσης, η συγκεντροποίηση του κεφαλαίου συνεχίζεται με γοργούς ρυθμούς, παγιδεύοντας ολόκληρη την κοινωνία στους στόχους του.
Στο σύγχρονο καπιταλιστικό κράτος, το ζήτημα της κατοικίας και η μητροπολιτική συγκρότηση δεν αποτελεί πλέον απλώς το γεωγραφικό υπόστρωμα της παραγωγής, αλλά αναδεικνύεται σε ενεργό μηχανισμό οργάνωσης της καπιταλιστικής συσσώρευσης, όπου ο χώρος καθίσταται άμεσος φορέας εκμετάλλευσης, πειθάρχησης και επιτήρησης.
Η πόλη, ως πυκνωτής κοινωνικών σχέσεων, αναδιαρθρώνεται μέσα από διαδικασίες χρηματιστικοποίησης και εντατικοποίησης της γαιοπροσόδου, μετατρέποντας την κατοικία σε επενδυτικό προϊόν και το ίδιο το μητροπολιτικό τοπίο σε πεδίο κερδοσκοπικής αξιοποίησης. Η εν λόγω διαδικασία δεν είναι ουδέτερη· εγγράφεται σε μια ευρύτερη αναδιάταξη των μορφών κυριαρχίας, όπου η χωρική οργάνωση λειτουργεί ως υλική προέκταση των μηχανισμών εξουσίας. Η ανακατανομή των αστικών ζωνών, η γκετοποίηση και η εξευγένιση (gentrification) είναι μορφές της ταξικής αναδιάρθρωσης που αναπαράγουν και εντείνουν την ταξική ανισότητα.
Η ψυχογεωγραφία αναδύεται ως κρίσιμο εργαλείο κατανόησης της εμπειρίας του υποκειμένου μέσα στο μητροπολιτικό περιβάλλον. Δεν πρόκειται για μια απλή περιγραφική προσέγγιση της συναισθηματικής σχέσης με τον χώρο, αλλά για μια απόπειρα αποκάλυψης των αόρατων δομών που οργανώνουν την καθημερινή κίνηση, την αντίληψη και την επιθυμία. Η καπιταλιστική πόλη επιβάλλει συγκεκριμένες διαδρομές, ρυθμούς και μορφές χρήσης του χώρου, συγκροτώντας ένα καθεστώς κατευθυνόμενης εμπειρίας, όπου το υποκείμενο εσωτερικεύει τις επιταγές της κυκλοφορίας και της κατανάλωσης εμπορευμάτων.
Η έννοια της κοινωνίας ελέγχου είναι καθοριστική για την κατανόηση αυτής της μετάβασης. Σε αντίθεση με τις κλασικές μορφές που έπαιρνε η πειθάρχηση, που οργανώνονταν γύρω από κλειστούς θεσμούς, η σύγχρονη εξουσία διαχέεται στον ίδιο τον αστικό ιστό, λειτουργώντας μέσω συνεχών ροών πληροφορίας, επιτήρησης και κανονικοποίησης. Η κατοικία, η μετακίνηση, ακόμη και οι μικρο-κλίμακες της καθημερινής ζωής ενσωματώνονται σε δίκτυα ελέγχου που δεν περιορίζονται στην απαγόρευση, αλλά κατασκευάζουν συμπεριφορές, επιθυμίες και τρόπους ύπαρξης.
Η χωρική οργάνωση της πόλης είναι οργανικό στοιχείο της συνολικής καπιταλιστικής αναπαραγωγής. Η ψυχογεωγραφική εμπειρία, η κατοικία και το μητροπολιτικό περιβάλλον συνυφαίνονται σε ένα πλέγμα, όπου η υλική διάσταση του χώρου και η ιδεολογική του λειτουργία συμπλέκονται αδιάρρηκτα. Η κριτική διαλεκτική προσέγγιση αυτού του πλέγματος αποσκοπεί στη ριζική του αποδόμηση, αποκαλύπτοντας τον τρόπο με τον οποίο ο χώρος καθίσταται ταυτόχρονα προϊόν και μέσο της καπιταλιστικής κυριαρχίας.
Το πρόγραμμα των συναντήσεων του νέου κύκλου μελέτης θα ανακοινωθούν σε επόμενη δημοσίευση. Για συμμετοχή στον κύκλο μελέτης επικοινωνήστε μαζί μας στο shades-aufbau@proton.me
