Γράφει ο John Cunningham. Πρώτη δημοσίευση στα αγγλικά στην κεντρική ιστοσελίδα της Workers Liberty
Πέρασαν πενήντα χρόνια από τότε που ο Ιταλός σκηνοθέτης, ποιητής και συγγραφέας Πιερ Πάολο Παζολίνι δολοφονήθηκε βάναυσα σε μια παραλία κοντά στη Ρώμη. Ο θάνατός του εξακολουθεί να περιβάλλεται από μυστήριο, αν και φαίνεται πιθανό πως ήταν έργο μιας εγκληματικής συμμορίας με ακροδεξιές διασυνδέσεις.
Ο Παζολίνι υπήρξε μια περίπλοκη προσωπικότητα, και η ζωή και το έργο του δύσκολα συνοψίζονται. Δηλωμένος ομοφυλόφιλος σε μια κοινωνία που τότε δεν έδειχνε καμία ή ελάχιστη κατανόηση απέναντι στη σεξουαλική διαφορά, υπήρξε ένας ιδιόρρυθμος μαρξιστής, με προβληματική σχέση με το Ιταλικό Κομμουνιστικό Κόμμα. Όπως ήταν αναμενόμενο, σε μια χώρα βαθιά επηρεασμένη από την Καθολική Εκκλησία, τον απασχολούσαν —και τον βασάνιζαν— τα ζητήματα της θρησκείας, όπως μαρτυρεί και η ταινία του Το Κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο (1964), όπου ο Χριστός παρουσιάζεται ως «άνθρωπος του λαού» που στέκεται στο πλευρό των φτωχών.
Η τελευταία του ταινία, Σαλό ή οι 120 μέρες στα Σόδομα (1975), ένα πορτρέτο πολιτικού σαδισμού που διαδραματίζεται στις τελευταίες μέρες της φασιστικής δικτατορίας, έχει χαρακτηριστεί από κάποιους κριτικούς ως η πιο αμφιλεγόμενη ταινία που γυρίστηκε ποτέ. Δεν υπάρχει ούτε μία ταινία του Παζολίνι που να μην αξίζει να τη δει κανείς· αν έπρεπε όμως να επιλέξω μία, θα πρότεινα τον Οιδίποδα Τύραννο (1967), απλώς γιατί είναι ένα αριστούργημα.
Τα κείμενα αυτού του είδους, που μοιάζουν με νεκρολογίες, μπορεί μερικές φορές να φαίνονται κάπως ψυχρά· γι’ αυτό θα ήθελα να κλείσω με μια μικρή ιστορία που, νομίζω, ζωντανεύει για λίγο τον Παζολίνι. Ο Ούγγρος σκηνοθέτης Μίκλος Γιάντσο, που πέρασε μερικά χρόνια στην Ιταλία και γνώριζε πολύ καλά τον Παζολίνι, μου είχε πει ότι κάποτε ο Παζολίνι είχε προσκληθεί να μιλήσει σε μια εκδήλωση αλλά αναγκάστηκε να ακυρώσει την τελευταία στιγμή. Ως «αντικατάσταση» έστειλε στους διοργανωτές το κείμενο της ομιλίας του και μια κορνιζαρισμένη φωτογραφία του, ζητώντας να τοποθετηθεί η φωτογραφία στο βήμα την ώρα που θα διαβαζόταν ο λόγος του. Ο Γιάντσο γέλασε καθώς το διηγούνταν: «Ήταν τόσο… Παζολίνι».
Ο Παζολίνι υπήρξε επίσης εξαίρετος συγγραφέας, και αυτή η πλευρά της ζωής του αξίζει εξίσου την προσοχή μας. Το πιο γνωστό του ποίημα, γραμμένο το 1954, είναι μια μακρά και περίπλοκη στοχαστική αναμέτρηση με τη μεταπολεμική ιταλική κοινωνία: Η Στάχτη του Αντόνιο Γκράμσι. Ορίστε μερικοί στίχοι:
Ένα κόκκινο κουρέλι, όπως εκείνα που οι παρτιζάνοι
τύλιγαν γύρω από τον λαιμό τους,
κι εκεί κοντά στην τεφροδόχο, στο κερώδες χώμα,
δύο γεράνια, διαφορετικά κόκκινα.
Εδώ αναπαύεσαι, εξόριστος με σκληρή προτεσταντική
καθαριότητα, καταγεγραμμένος ανάμεσα στους ξένους νεκρούς:
Η στάχτη του Γκράμσι…
