«Χρονικά Αντισημιτισμού #01» Οι εμπρησμοί της Συναγωγής Etz Hayyim στα Χανιά

Υπάρχει στην Ελλάδα ρατσισμός ή αντισημιτισμός; Με αφορμή τους απανωτούς εμπρησμούς της Συναγωγής των Χανίων, θα περίμενε κανείς να έχει ξεσπάσει τουλάχιστον μια δημόσια συζήτηση. Τίποτε τέτοιο δεν συνέβη. Η κοινωνία υποδέχθηκε με ανακούφιση την είδηση ότι για τον εμπρησμό συνελήφθησαν «τέσσερις ξένοι κι ένας Έλληνας». Είναι πάντα βολικό να φταίει κάποιος άλλος…
— Νίκος Χαννάν Σταυρουλάκης, Ελευθεροτυπία, 21 Φλεβάρη 2010 [1]

Γράφει ο Benjamin Conti

Εγκαινιάζουμε σήμερα μια νέα στήλη στην ηλεκτρονική περιοδική έκδοση Shades με τίτλο «Χρονικά Αντισημιτισμού». Η ιδέα για τη στήλη προέκυψε ύστερα από πολλές συζητήσεις και προβληματισμούς εντός της ομάδας του Shades σχετικά με τον αντισημιτισμό στην Ελλάδα, αλλά και εξαιτίας της αμηχανίας που μας προκάλεσαν συνομιλίες με ανθρώπους του ανταγωνιστικού κινήματος οι οποίοι, λίγο-πολύ, υποστηρίζουν ότι ο αντισημιτισμός στη χώρα δεν αποτελεί σοβαρό πρόβλημα· αντίθετα, βρίσκεται —κατά τη θέση τους— σε φθίνουσα πορεία. Για αυτόν ακριβώς τον λόγο αποφασίσαμε να ξεκινήσουμε μια ιστορική καταγραφή αντισημιτικών περιστατικών, όχι απαραίτητα ταξινομημένων σε αυστηρή χρονολογική σειρά. Στόχος μας είναι, αφενός, να αναδείξουμε την αντισημιτική βία εντός των συνόρων του ελληνικού καπιταλιστικού κράτους και, αφετέρου, να ενισχύσουμε τα επιχειρήματα των κομμουνιστών και των κομμουνιστριών που θεωρούν ότι ο αγώνας ενάντια στην καπιταλιστική κυριαρχία δεν μπορεί να υπάρξει ανεξάρτητα από τον αγώνα ενάντια στον αντισημιτισμό.

Ξεκινάμε τη στήλη «Χρονικά Αντισημιτισμού» με την εξιστόρηση των γεγονότων που αφορούν τους δύο διαδοχικούς εμπρησμούς της Συναγωγής Etz Hayyim στα Χανιά, τον Γενάρη του 2010. Το γεγονός αυτό δεν απασχόλησε ιδιαίτερα τους ευρύτερους κύκλους της αριστεράς και, όταν έγινε αντικείμενο σχολιασμού, ήταν συχνά για να εκφραστεί απροκάλυπτος αντισημιτισμός και συνωμοσιολογία, σε πλήρη σύγκλιση με τα επιχειρήματα της Χρυσής Αυγής. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το άρθρο του Γ. Δελαστίκ στο Έθνος (25 Ιανουαρίου 2010), με τίτλο «Το φιάσκο του αντισημιτισμού» [2], όπου υποστήριξε ότι οι εμπρησμοί ήταν έργο «σκοτεινών κύκλων», μυστικών υπηρεσιών και, φυσικά, των ίδιων των Εβραίων. Ο Δελαστίκ, πέρα από αρθρογράφος του Έθνους, είναι αρχισυντάκτης της εφημερίδας του ΝΑΡ και στέλεχος της οργάνωσης από την εποχή της διάσπασης του ΚΚΕ το 1990. Τα επιχειρήματά του βρήκαν ευρεία απήχηση σε ετερόκλητους πολιτικούς χώρους, μεταξύ αυτών και στη Χρυσή Αυγή.

Το χρονικό των εμπρησμών στην Συναγωγή Etz Hayyim.

Το κτίριο της Εβραϊκής Συναγωγής στα Χανιά βρίσκεται μέσα στα πανέμορφα σοκάκια της παλιάς πόλης. Είχα την τύχη να το επισκεφθώ λίγα χρόνια μετά τους εμπρησμούς και να συνομιλήσω με τους υπεύθυνους για τη σημερινή λειτουργία της Συναγωγής.

Η πρώτη επίθεση στη Συναγωγή Etz Hayyim έγινε στις 1:15 μετά τα μεσάνυχτα της 5ης Ιανουαρίου 2010. Οι δράστες εισήλθαν στον προαύλιο χώρο και έβαλαν φωτιά σε εξωτερική ξύλινη σκάλα, με αποτέλεσμα να καταστραφεί η σκάλα και μέρος της βιβλιοθήκης. Η Πυροσβεστική εντόπισε στο σημείο εύφλεκτο υλικό και αυτοσχέδιο φιτίλι.

Η δεύτερη επίθεση εκδηλώθηκε στις 4 τα ξημερώματα της 16ης Ιανουαρίου 2010, δηλαδή λίγες μόλις ημέρες μετά τον πρώτο εμπρησμό. Από τις φλόγες καταστράφηκε σημαντικό μέρος του αρχείου της Συναγωγής: ψηφιακοί δίσκοι, τέσσερις ηλεκτρονικοί υπολογιστές, κασέτες με εβραϊκή μουσική και βιβλία. Εκτιμάται ότι από τις δύο επιθέσεις καταστράφηκαν συνολικά περίπου 2.500 τίτλοι βιβλίων. Μετά τα δύο αυτά χτυπήματα, όσα αντικείμενα διασώθηκαν μεταφέρθηκαν σε ασφαλές σημείο και η κατεστραμμένη Συναγωγή έκλεισε μέχρι την ανακαίνισή της, που πραγματοποιήθηκε λίγο καιρό αργότερα.

Οι εμπρηστικές επιθέσεις στη Συναγωγή είχαν έναν ιδιαίτερα έντονο συμβολικό χαρακτήρα. Η Συναγωγή των Χανίων αποτελεί το μοναδικό εναπομείναν ίχνος εβραϊκής παρουσίας στην Κρήτη, μετά από 2.400 χρόνια συνεχούς εβραϊκής ζωής στο νησί. Η αναστήλωσή της ολοκληρώθηκε το 1999 και έκτοτε λειτουργούσε ως επισκέψιμο πολιτιστικό μνημείο, αρχαιολογικό και αρχιτεκτονικό κόσμημα, αλλά και τόπος μνήμης για τους 265 Εβραίους των Χανίων που εκτοπίστηκαν από τους ναζί και χάθηκαν όταν το πλοίο που τους μετέφερε βυθίστηκε. Η συγκεκριμένη Συναγωγή, σε μια πόλη δίχως πλέον εβραϊκή κοινότητα, μιλούσε για το παρελθόν και αποτελούσε έναν ανοιχτό χώρο συνεύρεσης επισκεπτών και ερευνητών, χάρη στη βιβλιοθήκη και το πλούσιο αρχείο της [3].

Οι δράστες και η δικαιοσύνη του ελληνικού καπιταλιστικού κράτους

Αφορμή για τα αντισημιτικά δημοσιεύματα και τη συνωμοσιολογία που ακολούθησαν τους εμπρησμούς —όπως αναφέραμε και αρχικά στο κείμενο (βλ. τη δημοσίευση του Δελαστίκ στο Έθνος, στη Χρυσή Αυγή κ.ο.κ.) στάθηκε η τακτική του ελληνικού κράτους και του συστήματος δικαιοσύνης του.

Αρχικά, υπήρχαν και δράστες και κατηγορίες. Για τον πρώτο εμπρησμό κατηγορήθηκαν δύο υπήκοοι των Ηνωμένων

Πολιτειών, ενώ στην υπόθεση είχαν εμπλακεί και τρεις ακόμη συλληφθέντες: ένας 24χρονος Έλληνας από το Ηράκλειο, ένας 33χρονος υπήκοος Μεγάλης Βρετανίας και ένας ακόμη 23χρονος Βρετανός.

Ένας από τους Βρετανούς συλληφθέντες, ο 33χρονος, φερόταν —σύμφωνα με τα στοιχεία της τότε προανάκρισης— ως ο δράστης και του δεύτερου εμπρησμού. Ο αναπληρωτής γενικός διευθυντής της Αστυνομίας Κρήτης, στις δηλώσεις του σχετικά με τον δεύτερο εμπρησμό της 16ης Ιανουαρίου 2010, είχε αναφέρει ότι ο 33χρονος υποδείχθηκε από τον Έλληνα συλληφθέντα ως ο φυσικός αυτουργός. Ωστόσο, ο Βρετανός δεν αποδέχθηκε την κατηγορία, αν και παραδέχθηκε στους αστυνομικούς ότι τρέφει αρνητικά αισθήματα για τη Συναγωγή.

Για συμμετοχή στον δεύτερο εμπρησμό κατηγορήθηκαν επίσης ο 24χρονος Έλληνας και ο 23χρονος Βρετανός, οι οποίοι είχαν αναλάβει την επιτήρηση των γύρω χώρων. Όπως έγινε γνωστό, οι τρεις συλληφθέντες, παρουσία εισαγγελέα, οδηγήθηκαν στο κτίριο της Συναγωγής, όπου πραγματοποιήθηκε αναπαράσταση.

Σύμφωνα με την Υποδιεύθυνση Ασφαλείας Χανίων, ο δράστης που εισήλθε στον προαύλιο χώρο στις 5 Ιανουαρίου 2010 και προκάλεσε τον πρώτο εμπρησμό ήταν ο ένας Αμερικανός, ενώ ο ένας από τους δύο Βρετανούς ήταν εκείνος που, στις 16 Ιανουαρίου 2010, μπήκε από διπλανό κλειστό κατάστημα στη Συναγωγή, παραβίασε πόρτα και έβαλε φωτιά. Την ίδια στιγμή, οι υπόλοιποι επιτηρούσαν τον χώρο.

Ωστόσο, λίγο αργότερα η υπόθεση ξεχάστηκε και οι διώξεις ανεστάλησαν. Το γεγονός αυτό δεν θα έπρεπε να προκαλεί έκπληξη σε κανέναν αντιφασίστα ή κομμουνιστή σε αυτή τη χώρα. Αποτελεί ένα ακόμη παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο λειτουργεί η «δικαιοσύνη» του ελληνικού καπιταλιστικού κράτους, ειδικά όταν έχει να κάνει με φασίστες και φασιστικές εγκληματικές ενέργειες. Στο απόσπασμα του βουλεύματος 364/2010 του Συμβουλίου Πλημμελειοδικών (6 Αυγούστου 2010), το οποίο δημοσίευσαν τα “Χανιώτικα Νέα” [4], δεν αιτιολογείται επαρκώς η απαλλαγή των συλληφθέντων για τον καταστρεπτικότατο εμπρησμό της Συναγωγής. Έτσι, οι διώξεις έπαυσαν οριστικά.

Στην Ελλάδα «που δεν υπάρχει αντισημιτισμός», έναν χρόνο πριν από τον εμπρησμό της Συναγωγής Χανίων, ένας από τους πλέον χαρακτηριστικούς θεωρητικούς του ελληνικού ναζισμού απαλλασσόταν από τη δικαιοσύνη για τον αντισημιτικό του λίβελο Οι Εβραίοι: Όλη η Αλήθεια [5]. Ο λόγος, φυσικά, για τον Κ. Πλεύρη, ο οποίος αθωώθηκε πανηγυρικά το 2009 [6], για να περάσει μάλιστα και στην αντεπίθεση, σέρνοντας αντιφασίστες/τριες και την Ισραηλιτική Κοινότητα σε νέα δίκη. Δηλαδή, από κατηγορούμενος μετατράπηκε σε κατήγορος.

Αυτά, για όσους και όσες εξακολουθούν να πιστεύουν ότι μπορεί να υπάρξει κάποια μορφή «δικαιοσύνης» εντός της αστικής δημοκρατίας—σε αυτούς αφιερώνουμε και τη συγκεκριμένη δημοσίευση.