Στις 3 Νοεμβρίου 1943, στο στρατόπεδο συγκέντρωσης και εξόντωσης Μαϊντάνεκ (Konzentrationslager Lublin/Majdanek), κοντά στην πόλη του Λούμπλιν στην κατεχόμενη από τους ναζί Πολωνία, πραγματοποιείται μία από τις μεγαλύτερες μαζικές εκτελέσεις κατά την διάρκεια του Ολοκαυτώματος. Περίπου 18.000 Εβραίοι κρατούμενοι δολοφονούνται μέσα σε λίγες ώρες από μονάδες των SS και της γερμανικής αστυνομίας, με πυρά πολυβόλων και όπλων, σε τάφρους που είχαν προηγουμένως ανοιχθεί κοντά στο κρεματόριο του στρατοπέδου. Η εκτέλεση αυτή αποτελεί το κεντρικό επεισόδιο της επιχείρησης που έμεινε γνωστή με τον κυνικό κωδικό Aktion Erntefest («Επιχείρηση Εορτή της Συγκομιδής»).

Η επιχείρηση πραγματοποιήθηκε στις 3 και 4 Νοεμβρίου 1943 και είχε ως στόχο τη μαζική εξόντωση των Εβραίων που είχαν απομείνει ζωντανοί στην περιοχή του Λούμπλιν, στο πλαίσιο της ναζιστικής κατοχής της Πολωνίας. Εκτός από το Μαϊντάνεκ, οι εκτελέσεις πραγματοποιήθηκαν στα στρατόπεδα καταναγκαστικής εργασίας Τραβνίκι (Trawniki) και Πονιατόβα (Poniatowa). Συνολικά, περίπου 42.000 Εβραίοι άνδρες, γυναίκες και παιδιά δολοφονήθηκαν κατά τη διάρκεια της επιχείρησης, η οποία θεωρείται η μεγαλύτερη μεμονωμένη μαζική σφαγή Εβραίων στο πλαίσιο του Ολοκαυτώματος.

Οι προετοιμασίες για τη σφαγή στο Μαϊντάνεκ είχαν ξεκινήσει ήδη από τις προηγούμενες ημέρες. Μια ομάδα κρατουμένων είχε εξαναγκαστεί να ανοίξει μεγάλες τάφρους κοντά στο κρεματόριο, με την δικαιολογία ότι επρόκειτο για τάφρους αντιαεροπορικής ή αντιαρματικής προστασίας. Το πραγματικό τους προορισμό οι κρατούμενοι τον αντιλήφθηκαν το πρωί της 3ης Νοεμβρίου, όταν οι ναζιστικές αρχές άρχισαν να συγκεντρώνουν τους Εβραίους κρατουμένους και να τους οδηγούν προς τους λάκκους. Οι άνθρωποι εξαναγκάζονταν να γδυθούν και να κατέβουν στις τάφρους, όπου εκτελούνταν κατά ομάδες. Οι επόμενοι οδηγούνταν πάνω στα σώματα όσων είχαν ήδη δολοφονηθεί. Η εκτέλεση διήρκεσε πολλές ώρες. Για να καλύψουν τους πυροβολισμούς και τις κραυγές των θυμάτων, οι ναζί είχαν εγκαταστήσει μεγάφωνα από τα οποία έπαιζε δυνατά μουσική.

Η Aktion Erntefest δεν γίνεται να αποσυνδεθεί από την προηγούμενη εμπειρία της εβραϊκής αντίστασης απέναντι στη ναζιστική μηχανή της εξόντωσης. Η εξέγερση στο Γκέτο της Βαρσοβίας τον Απρίλιο του 1943, η εξέγερση των κρατουμένων στο στρατόπεδο της Τρεμπλίνκα τον Αύγουστο του ίδιου έτους και, ιδιαίτερα, η εξέγερση στο Σομπιμπόρ στις 14 Οκτωβρίου 1943, είχαν προκαλέσει έντονη ανησυχία στη ναζιστική ηγεσία για το ενδεχόμενο νέων εξεγέρσεων. Αντίστοιχες πράξεις αντίστασης είχαν εκδηλωθεί και σε άλλα γκέτο, όπως στο Μπιαουίστοκ και στο Βίλνιους. Υπό τον φόβο νέων εξεγέρσεων, ο Χάινριχ Χίμλερ έδωσε την εντολή για τη δολοφονία των εναπομεινάντων Εβραίων κρατουμένων στην περιοχή του Λούμπλιν.

Η σφαγή αποτέλεσε, μια προσπάθεια των ναζί να εκμηδενίσουν κάθε πιθανότητα οργανωμένης εβραϊκής αντίστασης. Ακόμη και εκείνοι οι κρατούμενοι που είχαν διατηρηθεί στη ζωή επειδή χρησιμοποιούνταν ως εργάτες σε καταναγκαστικά έργα, στο πλαίσιο της ναζιστικής οικονομίας του πολέμου, οδηγήθηκαν μαζικά στον θάνατο. Η επιχείρηση αποτέλεσε ένα από τα τελευταία μεγάλα επεισόδια της Επιχείρησης Ράινχαρντ (Aktion Reinhardt), του σχεδίου εξόντωσης των Εβραίων της κατεχόμενης Πολωνίας.

Η 3η Νοεμβρίου έμεινε γνωστή στο Μαϊντάνεκ ως η «Ματωμένη Τετάρτη». Η ιστορία της Aktion Erntefest υπενθυμίζει τη συστηματική και οργανωμένη φύση της ναζιστικής γενοκτονίας, αλλά και τη σημασία της εβραϊκής αντίστασης, η οποία εκδηλώθηκε ακόμη και στις συνθήκες της απόλυτης βίας των στρατοπέδων εξόντωσης.

Μπορείτε να διαβάσετε περισσότερα για την επιχείρηση Aktion Erntefest και τις μαζικές εκτελέσεις στο Μαϊντάνεκ, στα Τραβνίκι και στην Πονιατόβα, στις παρακάτω πηγές:

φωτογραφία του άρθρου: το μαυσωλείο στο Μαϊντάνεκ