Η ιστορία του εργατικού κινήματος δεν είναι δυνατό να κατανοηθεί έξω από τις συγκεκριμένες ιστορικές και κοινωνικές συνθήκες μέσα στις οποίες βγήκε στην επιφάνεια της αστικής κοινωνίας. Η εμπειρία του εβραϊκού προλεταριάτου στη Ρωσική Αυτοκρατορία αποτελεί μια ιδιαίτερα σημαντική στιγμή αυτής της ιστορίας, καθώς αναδεικνύει τη σύνθετη σχέση ανάμεσα στην ταξική συγκρότηση, την εθνική καταπίεση και τις ιδιαίτερες μορφές πολιτικής οργάνωσης. Η Μπουντ, αποτέλεσε μια χαρακτηριστική απόπειρα πολιτικής και συνδικαλιστικής οργάνωσης των Εβραίων εργατών, θέτοντας κρίσιμα ερωτήματα για τη σχέση ανάμεσα στην ταξική πάλη και την εβραϊκή κοινωνική και πολιτισμική ιδιαιτερότητα.

Δημοσιεύουμε το κείμενο ως συμβολή στην ιστορική μελέτη για τις εμπειρίες, τις αντιφάσεις και τις δυνατότητες του εργατικού κινήματος, αλλά και ως αφορμή για την κριτική επανεξέταση των μορφών με τις οποίες το πρόταγμα της ταξική χειραφέτησης συνδέθηκε άμεσα με το Εβραϊκό στοιχείο της εποχής εκείνης και με τον αγώνα ενάντια στην καταπίεση και την εκμετάλλευσή.

από την σύνταξη

«Το Εβραϊκό Προλεταριάτο στη Ρωσία – Δέκα Χρόνια της Μπουντ», εφημερίδα Justice, σελ. 5, 26 Οκτωβρίου και 2 Νοεμβρίου 1907. Πηγή της μετάφρασης marxists.org

Το εβραϊκό προλεταριάτο στη Ρωσία γιορτάζει τη δέκατη επέτειο της οργάνωσής του – της Bund.

Στις 25 Σεπτεμβρίου 1897, συγκεντρώθηκαν έντεκα αντιπρόσωποι από διάφορες εβραϊκές σοσιαλδημοκρατικές ομάδες από τις μεγαλύτερες πόλεις της Ρωσίας. Η συνάντησή τους πραγματοποιήθηκε σε μια σοφίτα ενός μικρού ερειπωμένου σπιτιού κοντά στην τοπική φυλακή του Λουκίσκι, προάστιο του Βίλνο. Και εκεί οι έντεκα (αποτελούμενοι από τέσσερις εργάτες, δύο εργάτριες εργοστασίου και πέντε διανοούμενους) έθεσαν τα θεμέλια της ισχυρής οργάνωσης που έμελλε να παίξει τόσο μεγάλο και τόσο σημαντικό ρόλο στη Ρωσική Επανάσταση γενικά και στην αναγέννηση του εβραϊκού προλεταριάτου ειδικότερα. Έπειτα από ένα συνέδριο, που διήρκεσε πάνω από τρεις ημέρες, αποφάσισαν να σχηματίσουν τη Γενική Εβραϊκή Εργατική Ένωση, που στη συνέχεια ονομάστηκε, εν συντομία, Bund. Ένας από τους έντεκα περιγράφει έτσι τη συνάντηση στο «Die Hoffnung», το εβραϊκό σοσιαλιστικό όργανο που εκδίδεται στο Βίλνο «…. Πήραμε τις θέσεις μας γύρω από ένα ακάλυπτο τραπέζι, στο οποίο υπήρχε ελάχιστος χώρος για όλους. Μιλήσαμε πολύ ήσυχα, αποφεύγοντας κάθε θόρυβο για να μην μας ακούσουν στην αυλή. Ήταν μια συννεφιασμένη φθινοπωρινή μέρα. Έπεφτε μια ελαφριά βροχή. Υπήρχε μια νευρική ένταση, καθώς μόλις πριν από μια εβδομάδα η αστυνομία είχε κάνει αρκετές έρευνες σε σπίτια. Αυτές ήταν οι πρώτες που η αστυνομία πραγματοποιούσε σε τόσο μεγάλη κλίμακα και, ως εκ τούτου, η συνάντηση οργανώθηκε με τη μεγαλύτερη δυνατή προσοχή. Οι ομιλίες ήταν απλές, σύντομες και ουσιαστικές. Δεν περιείχαν τίποτα καινούργιο για τους παρευρισκόμενους. Τα ψηφίσματα δεν εξέπληξαν κανέναν. Γιατί όλα ήταν τόσο ξεκάθαρα και φαινόταν να είναι γνωστά από καιρό! Τα ψηφίσματα υιοθετήθηκαν ως κάτι αυτονόητο και με ελάχιστη συζήτηση. Συναντηθήκαμε τρεις φορές. Συνηθίζαμε να ερχόμαστε μαζί το πρωί και να χωρίζουμε το βράδυ. Τελικά, όταν τελικά χωρίσαμε με την ολοκλήρωση του συνεδρίου μας, μας κυρίευσε ένα συναίσθημα ότι είχε συμβεί κάτι που ήταν άγνωστο πριν, ότι αυτό το συνέδριο είχε δημιουργήσει κάτι μεγάλο και σημαντικό, και οι καρδιές μας ήταν γεμάτες υπερηφάνεια και χαρά».

2.

Οι έντεκα είχαν δίκιο. Αρκεί να αντιπαραβάλει κανείς την κατάσταση των Εβραίων εργατών πριν από την ίδρυση της Bund με την κατάσταση που επικρατεί τώρα, για να δει τι τεράστια αλλαγή έχει συντελεστεί. Μια αλλαγή τόσο υλική όσο και περισσότερο, οικονομική και πνευματική. Για να πάρουμε πρώτα τις οικονομικές συνθήκες: Πριν από δέκα χρόνια ο Εβραίος εργάτης υφίστατο εκμετάλλευση και ίδρωνε στο έπακρο. Ο μέσος όρος των ωρών εργασίας ήταν 14 την ημέρα, συχνά 16 και 18. Το να δουλεύεις κατά τη διάρκεια των μισών αργιών, το να δουλεύεις το βράδυ του Σαββάτου, το να δουλεύεις όλη τη νύχτα και για μερικές νύχτες μαζί ήταν κάτι εντελώς συνηθισμένο. Και τώρα ο μέσος όρος της εργάσιμης ημέρας δεν ξεπερνά τις εννέα ή δέκα ώρες – σε ορισμένες βιομηχανίες ακόμη και τις οκτώ. Η δωδεκάωρη ημέρα αποτελεί σπάνια εξαίρεση. Η νυχτερινή εργασία και η εργασία κατά τη διάρκεια των διακοπών είναι σχεδόν άγνωστες. Και ενώ η εργάσιμη ημέρα μειώθηκε: οι μισθοί αυξήθηκαν σημαντικά. Σε ορισμένες βιομηχανίες έχουν σχεδόν διπλασιαστεί.

Πάλι πριν από δέκα χρόνια ο εργοδότης έβλεπε τον εργάτη του σαν σκυλί και του φερόταν σαν σκλάβο. Τον προσφωνούσε στον ενικό (σημάδι ασέβειας στις περισσότερες γλώσσες όταν απευθύνεται σε ξένο) τον προσέβαλε και συχνά τον χτυπούσε. Μπορούσε να τον απολύσει σε ανύποπτο χρόνο και χωρίς ούτε ένα ευρώ αποζημίωση. Όλα αυτά άλλαξαν μετά τη δημιουργία της Bund.

Οι Εβραίοι εργάτες οργανώθηκαν και διαποτίστηκαν από το αίσθημα του αυτοσεβασμού και την αίσθηση της ανθρώπινης αξίας τους- η πραότητα και ο φόβος, που είχαν γεμίσει τις καρδιές τους, εξαφανίστηκαν για πάντα. Ο εβραϊκός σοσιαλιστικός τύπος περιέχει σχεδόν καθημερινά μια αγγελία ενός εργοδότη που ζητάει συγγνώμη από μια οργάνωση ή έναν εργάτη που έχει κακομεταχειριστεί με κάποιο τρόπο και (κυριολεκτικά) «υπόσχεται να μην το ξανακάνει»! Η πραγματοποίηση όλων αυτών δεν ήταν καθόλου εύκολη υπόθεση. Τα συνδικάτα έπρεπε να οικοδομηθούν στα δόντια μιας εκδικητικής και σκληρής αστυνομικής δίωξης, στα δόντια των ραβίνων των συναγωγών, στα δόντια της κυρίας Grundy της εβραϊκής κοινότητας, και τέλος, αλλά όχι λιγότερο σημαντικό, έπρεπε να ξεπεραστούν αιώνες απάθειας και άγνοιας των ίδιων των εργατών. Και η Bund το κατάφερε. Ο αγώνας ήταν μακρύς και οι εργοδότες προέβαλαν πεισματική αντίσταση. Αλλά δεν τους ωφέλησε σε τίποτα. Μια καταιγίδα απεργιών και μποϊκοτάζ σάρωσε ολόκληρη τη βιομηχανική περιοχή των εβραϊκών πόλεων, ακόμη και των χωριών. Οι θυσίες ήταν τεράστιες. Χιλιάδες ρίχτηκαν στη φυλακή, εκατοντάδες απελάθηκαν στη Σιβηρία. Τα βασανιστήρια και ο βίαιος θάνατος απαίτησαν πολλά θύματα. Αλλά η μάχη δεν έπαψε ποτέ να δίνεται. Και οι εργάτες νίκησαν.

3.

Η υλική βελτίωση της κατάστασης του Εβραίου εργάτη δεν θα μπορούσε παρά να τον επηρεάσει ηθικά και πνευματικά. Διότι δεν ήταν με το ραβδί του μάγου που η Bund μπόρεσε να μειώσει τις ώρες εργασίας του και να αυξήσει τους μισθούς του. Τον δίδαξε να αγωνίζεται γι’ αυτό, να οργανώνεται γι’ αυτό, ξύπνησε μέσα του την κρυμμένη αίσθηση του ανδρισμού, τον έκανε να έχει ταξική συνείδηση. Ολόκληρη η ψυχολογία των Εβραίων εργατών έφερε επανάσταση. Κούνησε τις αλυσίδες που τον είχαν αιχμαλωτίσει για τόσο καιρό, και ο άλλοτε καταπιεσμένος και άθλιος φουκαράς, διπλά περιφρονημένος ως εκμεταλλευόμενος σκλάβος και καταπιεσμένος Εβραίος, ίσιωσε την πλάτη του και έγινε ένας άνθρωπος, ο οποίος, πράγματι, τώρα μισείται περισσότερο από ό,τι παλαιότερα από τον αφέντη του, αλλά δεν μπορεί πλέον να αντιμετωπίζεται με περιφρόνηση. Πολύ καιρό υπέφερε σιωπηλά, πολύ καιρό έγλειφε το χέρι του καταπιεστή του, πολύ καιρό είχε γονατίσει, για να εκλιπαρήσει για έλεος. Όλα αυτά έδωσαν τη θέση τους σε ένα πνεύμα πεισματικής αντίστασης, διαμαρτυρίας και μάχης. Το 1881, όταν ήρθαν οι εβραϊκές σφαγές, οι Εβραίοι σφαγιάστηκαν σαν πρόβατα, τα σπίτια τους καταστράφηκαν, οι γυναίκες τους εξοργίστηκαν. Οι Εβραίοι δεν μπορούσαν και δεν έκαναν τίποτα για να υπερασπιστούν τους εαυτούς τους και τους δικούς τους- έτρεχαν μακριά και κρύβονταν σε υπόγεια. Η Bund τους δίδαξε έναν άλλο τρόπο: Όχι να τρέχουν αλλά να πολεμούν, όχι να κρύβονται αλλά να αντιστέκονται με τη δύναμη του ισχυρού χεριού και στην ύστατη λύση να σώζουν την τιμή τους πουλώντας ακριβά τη ζωή τους! Τα σημερινά πογκρόμ, το τελευταίο όπλο της αντεπανάστασης, μαρτυρούν την ηρωική αντίσταση των Εβραίων εργατών. Η αξία της αντίστασής τους δεν έγκειται τόσο στα πρακτικά αποτελέσματά της – είναι δύσκολο να υπερασπιστείς τον εαυτό σου με ένα περίστροφο όταν απέναντί σου δεν έχεις μόνο μια ομάδα καλά οπλισμένων χούλιγκαν αλλά και ένα σύνταγμα στρατιωτών με ξιφολόγχες και όπλα – όσο στο γεγονός ότι ο Εβραίος εργάτης άρχισε να σέβεται τον εαυτό του και ανάγκασε τους γείτονές του να τον σέβονται. Δίδαξε επίσης την κυβέρνηση να μην τον περιφρονεί πλέον αλλά συχνά να τον φοβάται.

Αλλά ο Εβραίος εργάτης δεν έχει γίνει μόνο πιο γενναίος αλλά και πνευματικά και πολιτικά πιο ανεπτυγμένος. Η Bund από την αρχή της λειτουργίας της κατανόησε τη σημασία του να μην περιορίζει τη δραστηριότητά της σε απλό συνδικαλισμό. Δίδαξε στον Εβραίο εργάτη το μάθημα ότι ο πολιτικός και ο οικονομικός αγώνας είναι δύο πλευρές του ίδιου κινήματος και μπορούν να συμβαδίζουν. Τον δίδαξε να αγωνίζεται όχι μόνο για μείωση των ωρών εργασίας και καλύτερη αμοιβή, αλλά και για την πραγμάτωση της πλήρους ελευθερίας και της πλήρους ισότητας, και κράτησε ψηλά μπροστά του το σοσιαλιστικό ιδεώδες. Η ηθική και πνευματική ανάπτυξη του Εβραίου εργάτη συμβαδίζει με την υλική του πρόοδο. Η Bund βοήθησε σημαντικά στην ανάπτυξη της εβραϊκής γλώσσας και δίδαξε στις εβραϊκές μάζες να διαβάζουν σοβαρά πολιτικά έργα. Το σύνολο της εβραϊκής σοσιαλιστικής λογοτεχνίας στη Ρωσία είναι έργο της Bund. Κατά τη διάρκεια των δέκα ετών της ύπαρξής της εξέδωσε περισσότερα από εκατό βιβλία και φυλλάδια, μεγάλο αριθμό εφημερίδων, περιοδικών και εκατοντάδες χιλιάδες φυλλάδια.

4.

Η Bund είναι η οργάνωση του εβραϊκού προλεταριάτου. Αλλά δικαίως διεκδικεί να αναβαθμίσει το κύρος ολόκληρου του εβραϊκού έθνους. Πριν από δέκα χρόνια η πολιτική επιρροή των Εβραίων στη Ρωσία ήταν μηδενική. Οι εβραϊκές μάζες ήταν σκυμμένες κάτω από τον αιώνιο μόχθο και την πείνα, χωρίς χαρά για το παρόν, χωρίς ελπίδα για το μέλλον. Η εβραϊκή αστική τάξη ήταν στο έλεος κάθε μικροαξιωματούχου και η μόνη της άμυνα ήταν η δύναμη του πορτοφολιού της. Η εβραϊκή πνευματική νεολαία αναζητούσε καταφύγιο σε μη εβραϊκά κινήματα και έκανε ό,τι μπορούσε για να εγκαταλείψει τους δυστυχισμένους αδελφούς της. Αλλά όταν το προλεταριάτο ξύπνησε, όταν ήρθε η Bund, αυτή η απάθεια και αυτή η δειλία έδωσαν τη θέση τους στην ελπίδα και στο θάρρος. Η Bund έδειξε το δρόμο. Κατέστρεψε την ψευδαίσθηση της ενότητας της εβραϊκής φυλής. Απέδειξε την ύπαρξη δύο ανταγωνιστικών τάξεων στους Εβραίους, όπως και σε όλες τις άλλες εθνότητες. Οργάνωσε τους εργάτες σε ένα ξεχωριστό πολιτικό κόμμα, και αυτό δεν μπορούσε παρά να φέρει στο πέρασμά του το αντίθετο – την πολιτική οργάνωση της εβραϊκής αστικής τάξης. Η εβραϊκή πνευματική νεολαία βρήκε επίσης έτσι ένα πεδίο δράσης μέσα στις τάξεις της ίδιας της εθνικότητάς της. Η Bund τους δίδαξε το μάθημα ότι εδώ ήταν που τους ήθελαν – εδώ και τώρα. Και έτσι οι Εβραίοι αφυπνίστηκαν από τον μακρύ πολιτικό τους λήθαργο. Όλες οι τάξεις των Εβραίων άρχισαν να οργανώνονται. Ξεπήδησαν κόμματα, και αν και δεν ήταν όλα πολύ ανθεκτικά, εντούτοις συνέβαλαν στην αναταραχή, στην πολιτική, ηθική και πνευματική αφύπνιση των Εβραίων: στην αφύπνιση του ανδρισμού τους, στην αποφασιστικότητά τους να αντιμετωπίζονται επί ίσοις όροις με τους γείτονές τους. Όλες οι τάξεις παρακολουθούσαν με θαυμασμό το θαυμάσιο Bund και προσπαθούσαν να το μιμηθούν. Και όταν τελικά η απολυταρχία αναγκάστηκε από το προλεταριάτο ολόκληρης της Ρωσίας να χορηγήσει ένα σύνταγμα (έστω και την επίφαση ενός), η κυβέρνηση αναγκάστηκε να χορηγήσει το δικαίωμα ψήφου και στους Εβραίους, επειδή, όπως εκφράστηκε ο Μπουλίγκιν, ο υπουργός Εσωτερικών εκείνης της εποχής, «ένα πνεύμα αναταραχής κυριαρχούσε τελευταία σε αυτό το έθνος».

Αν θυμηθούμε ότι οι Εβραίοι υποφέρουν στη Ρωσία κάτω από αποκλειστικούς νόμους που τους απαγορεύουν πολλά επαγγέλματα και ασχολίες, που περιορίζουν την είσοδό τους σε σχολεία και πανεπιστήμια, που απαγορεύουν την ιδιοκτησία γης, και, το πιο τρομερό ακόμα, που τους περιορίζουν σε λίγες περιοχές γνωστές ως «το πέλαγος» και τους απαγορεύουν να εγκατασταθούν σε όλη την υπόλοιπη Ρωσία, όταν, με λίγα λόγια, θυμόμαστε ότι ο Εβραίος αντιμετωπίζεται στα μάτια του ρωσικού νόμου ως κατώτερο ον, τότε το γεγονός ότι η ρωσική κυβέρνηση αναγκάστηκε να χορηγήσει στον Εβραίο επί ίσοις όροις το μεγαλύτερο προνόμιο του πολίτη, την ψήφο – αυτό το γεγονός είναι ένα λαμπρό μνημείο του έργου της Bund για την αναγέννηση του εβραϊκού προλεταριάτου, και μέσω του προλεταριάτου ολόκληρου του έθνους.

Και αν τώρα όλοι αναγνωρίζουν ότι η ολοκλήρωση της Ρωσικής Επανάστασης, η εγκαθίδρυση μιας πραγματικά συνταγματικής εποχής, είναι αδύνατη χωρίς την πλήρη χειραφέτηση των Εβραίων, χωρίς την τοποθέτησή τους σε πλήρη ισότητα με τις άλλες φυλές στη Ρωσία, αν κανένα άλλο συμπέρασμα δεν είναι τώρα νοητό, τότε αυτό οφείλεται στο μεγάλο έργο της Bund κατά τη διάρκεια των δέκα ετών της ύπαρξής της. Αυτή είναι μια από τις μεγάλες συνεισφορές της στη ρωσική επανάσταση.

5.

Καμία παρουσίαση του έργου της Μπουντ (Bund) δεν θα ήταν ολοκληρωμένη χωρίς να αναφερθεί η επιρροή της στο σοσιαλδημοκρατικό εργατικό κίνημα της Ρωσίας στο σύνολό του. Η Μπουντ από την αρχή υιοθέτησε τη διεθνή σοσιαλδημοκρατία ως βάση του προγράμματός της. Από την αρχή επίσης υπήρξε μια αυθεντικά προλεταριακή οργάνωση, όχι μόνο επειδή υιοθέτησε την ταξική πάλη ως θεμέλιο της, αλλά και επειδή αποτελούσε αναπόσπαστο μέρος του εργατικού κινήματος, το οποίο τότε βρισκόταν στα σπάργανα. Και ήταν ακριβώς αυτός ο προλεταριακός της χαρακτήρας που της επέτρεψε να προσφέρει μεγάλες υπηρεσίες στη ρωσική επανάσταση γενικά και στη ρωσική σοσιαλδημοκρατία ειδικότερα.

Περίπου δεκαπέντε χρόνια πριν, η ρωσική σοσιαλδημοκρατία Ο Εβραϊκός Προλεταριάτος στη Ρωσία – Δέκα Χρόνια της Μπουντ αποτελείτο σχεδόν αποκλειστικά από διανοούμενους, και αυτοί περιόριζαν τη δράση τους σχεδόν αποκλειστικά σε εκπαιδευτική και προπαγανδιστική δουλειά μέσα σε μικρούς κύκλους εργατών και φοιτητών. Μαζική ζύμωση στις γραμμές των λαϊκών στρωμάτων βάσει των οικονομικών τους αναγκών ήταν σχεδόν άγνωστη. Η σοσιαλδημοκρατία διέδιδε τον σοσιαλισμό σε μεμονωμένους εργάτες, ακόμα και μοίραζε φυλλάδια στις μάζες, αλλά δεν έκανε τίποτα για να τις οδηγήσει η ίδια στη μάχη, να μετατρέψει τις αυθόρμητες οικονομικές εκρήξεις σε ένα συνειδητό πολιτικό σχέδιο αγώνα, με λίγα λόγια, να καταστήσει τον αγώνα κατά του καπιταλισμού και της απολυταρχίας υπόθεση των ίδιων των μαζών.

Ήταν η Μπουντ —ή, για να είμαστε πιο ακριβείς, οι ιδρυτές και πρόδρομοί της, που είχαν αναδυθεί μαζί με και μέσα από το εβραϊκό προλεταριάτο— αυτοί που έδειξαν το νέο δρόμο, αυτοί που κάλεσαν σε μια νέα πολιτική. Δεν μπορούμε να κάνουμε τίποτα καλύτερο από το να παραθέσουμε αποσπάσματα από το φυλλάδιο «Περί ζύμωσης», γραμμένο από έναν από τους ιδρυτές της Μπουντ, τρία ή τέσσερα χρόνια πριν τη συγκρότησή της, το οποίο επαναστατικοποίησε τις τακτικές της ρωσικής σοσιαλδημοκρατίας:

Αφού εξηγεί την εξέλιξη του καπιταλισμού, ο συγγραφέας γράφει: «Ο στόχος του προλεταριάτου είναι η κατάκτηση της πολιτικής εξουσίας. Όμως ο εργάτης δεν θα το καταλάβει ποτέ αυτό… παρά μόνο όταν έρθει αντιμέτωπος με τις υπάρχουσες πολιτικές συνθήκες, όταν αυτές θα στέκονται εμπόδιο σε κάθε του βήμα στο εργατικό του κίνημα και θα παρεμποδίζουν την πάλη του για υλική βελτίωση· τότε και μόνο τότε η οικονομική ταξική πάλη θα εξελιχθεί σε συνειδητή πολιτική πάλη… και συνεπώς είναι αδύνατο να περιμένει κανείς εργατικό κίνημα με πολιτικό πρόγραμμα αν προηγουμένως δεν υπάρξει μεγάλης κλίμακας οικονομική πάλη. Είναι ουτοπικό να αναμένουμε οι μάζες να διεξάγουν πολιτικό αγώνα προτού πειστούν ότι αυτός είναι απαραίτητος για τα υλικά τους συμφέροντα… Μόνο η σκληρή εμπειρία της ζωής σπρώχνει τις μάζες στον αγώνα. Η απλή συζήτηση δεν αρκεί… και έτσι το καθήκον της σοσιαλδημοκρατίας είναι να διεξάγει συνεχή ζύμωση για (αρχικά) μικρές ανάγκες και αιτήματα. Ο αγώνας που αυτή η ζύμωση θα προκαλέσει θα διδάξει στους εργάτες να υπερασπίζονται τα συμφέροντά τους, θα τους δώσει εμπιστοσύνη στις δικές τους δυνάμεις… θα τείνει να τους ενώσει… και να τους κάνει ταξικά συνειδητούς… και τελικά, θα οδηγήσει σε έναν αγώνα για αλλαγή των πολιτικών συνθηκών.»

Ο συγγραφέας, ωστόσο, επιμένει ότι παράλληλα με αυτήν τη μαζική ζύμωση, πρέπει να συνεχίζεται το έργο της εκπαίδευσης και της προπαγάνδας. Οι ίδιες οι ανάγκες της ζύμωσης το απαιτούν. Διότι ενώ ο ζυμωτής πρέπει «να είναι συνεχώς με τις μάζες, να μελετά τη ζωή τους και να παρακολουθεί τις ανάγκες τους», πρέπει επίσης να είναι σε θέση να εξηγεί στις μάζες «το εσωτερικό νόημα του αγώνα τους, να τους δείχνει συνεχώς την ύπαρξη της ταξικής αντίθεσης, και όσο είναι δυνατόν να διευρύνει τον ορίζοντά τους… η θεωρία πρέπει να πηγαίνει χέρι-χέρι με την πράξη» — το φως της σοσιαλιστικής δάδας πρέπει να φωτίζει το έργο της ζύμωσης.

Η Μπουντ εφάρμοσε στην πράξη τις αρχές αυτού του φυλλαδίου με πλήρη συνέπεια, με θαυμάσια αποτελέσματα. Και η πολιτική της άσκησε ισχυρή επίδραση στο σύνολο της ρωσικής σοσιαλδημοκρατίας. Για να είμαστε δίκαιοι, ήταν ο Πλεχάνοφ που υπήρξε ο ιδρυτής της σοσιαλδημοκρατίας στη Ρωσία, και αυτός που πρώτος διατύπωσε το δόγμα ότι η ρωσική επανάσταση δεν μπορεί να επιτύχει αν δεν ηγηθεί το ρωσικό προλεταριάτο, και συνεπώς ήταν καθήκον των ρώσων σοσιαλδημοκρατών να αφιερώσουν την κύρια ενέργειά τους στο έργο μέσα στους προλετάριους. Για πολύ καιρό οι ιδέες του Πλεχάνοφ έπαιρναν σχήμα μέσα από την προπαγανδιστική δουλειά σε μικρούς κύκλους εργατών. Έπειτα ήρθαν οι ιδρυτές της Μπουντ και ανέπτυξαν αυτές τις ιδέες στην πλήρη τους έκταση. Δεν έδειξαν απλώς το δρόμο, αλλά έκαναν το πρώτο βήμα. Ανέπτυξαν ένα μαζικό προλεταριακό κίνημα ανάμεσα στους εβραίους εργάτες, και η επιρροή τους έγινε αισθητή και στους υπόλοιπους σοσιαλδημοκράτες, οι οποίοι ακολουθώντας το παράδειγμα της Μπουντ, και εκμεταλλευόμενοι τις αυξανόμενες αυθόρμητες εκρήξεις απεργιών ανάμεσα στους ρώσους εργάτες, ρίχτηκαν με σώμα και ψυχή στο εργατικό κίνημα και του έδωσαν ταξικά συνειδητό πολιτικό στόχο. Το ρωσικό προλεταριάτο τέθηκε επικεφαλής της ρωσικής επανάστασης, και η σοσιαλδημοκρατία ηγήθηκε του προλεταριάτου.

*****

Αυτά, λοιπόν, είναι τα επιτεύγματα της Μπουντ. Φοβάμαι ότι κατάφερα να δώσω μόνο ένα ατελές περίγραμμα των συνολικών αποτελεσμάτων του έργου της. Ο περιορισμένος χώρος δεν επιτρέπει να αφηγηθούμε την ιστορία της εσωτερικής της ανάπτυξης ως οργάνωσης, η οποία αριθμεί σήμερα όχι λιγότερα από 30.000 μέλη που καταβάλλουν συνδρομές. Αλλά οι απλοί αριθμοί μετρούν ελάχιστα. Το μεγαλείο της έγκειται στο εξής: παρότι ποτέ, ούτε για μια στιγμή, δεν έκρυψε τις σοσιαλδημοκρατικές της αρχές —ούτε στο όνομα, ούτε στις ιδέες—, πάντοτε παρέμεινε μέσα και μέρος του ταξικά συνειδητοποιημένου εβραϊκού προλεταριάτου. Το οργανωμένο εβραϊκό προλεταριάτο και η Μπουντ είναι έννοιες ταυτόσημες. Έτσι ήταν στις μέρες της σκοτεινής αντίδρασης, έτσι παρέμεινε και στις μέρες της σχετικής ελευθερίας. Είτε εργαζόταν υπογείως τις παλαιότερες εποχές είτε ξεδίπλωνε ανοιχτά τη σημαία της στους δρόμους κατά τη διάρκεια των εκλογών για τη Δούμα, παρέμεινε πιστή στα προλεταριακά της ένστικτα, στην σοσιαλιστική της πίστη, στις σοσιαλδημοκρατικές της τακτικές.

Μια ακόμη αναφορά από την Die Hoffnung για να κλείσουμε:

«Κατά την τελευταία δεκαετία ο δρόμος χαράχτηκε… και για τον λόγο αυτόν αυτά τα χρόνια θα καταγραφούν στην εβραϊκή ιστορία ως τα σημαντικότερα μιας νέας περιόδου, ως η αρχή μιας εποχής… Ο δρόμος είναι πια ανοιχτός και το εβραϊκό προλεταριάτο θα προχωρήσει μπροστά… κάτω από την κόκκινη σημαία της Μπουντ, προς την τελική μάχη και την απόλυτη νίκη.»

Κ. Μπόρις