Καλησπέρα φίλοι και φίλες.

Θα ήθελα να ευχαριστήσω και εγώ με την σειρά μου, όλους τους φίλους και τις φίλες του περιοδικού και πρωτίστως τον Διονύση που ανταποκρίθηκε με χαρά στην πρόσκληση μας, για να συζητήσουμε το σημερινό θέμα, ένα θέμα που έχει και αυτό την δική του θέση ανάμεσα στις σημαντικές πλευρές που πρέπει να εξετάσουμε για να κατανοήσουμε το Ολοκαύτωμα. Προσωπικά είμαι ιδιαίτερα ευχαριστημένος για την σημερινή εκδήλωση γιατί είναι η πρώτη φορά που ανοίγουμε το συγκεκριμένο ζήτημα.

Κεντρική εικόνα της σημερινής εκδήλωσης είναι οι λέξεις που ήταν χαραγμένες σε ένα τοίχο στο Άουσβιτς: Εάν υπάρχει θεός θα πρέπει να με παρακαλέσει για να τον συγχωρέσω.

Και πραγματικά αυτές οι λέξεις είναι ο κατάλληλος τρόπος για να περιγράψει κανείς ότι στην καρδιά της κόλασης, το Άουσβιτς, ο θεός και η πίστη όχι μόνο δοκιμάστηκαν, αλλά σε μεγάλο βαθμό εκμηδενίστηκαν μαζί με την ίδια την ανθρώπινη υπόσταση. Αλλά και μετά την απελευθέρωση των Στρατοπέδων, δεν ήταν λίγες οι περιπτώσεις επιζώντων που δεν ασχολήθηκαν ποτέ ξανά με ζητήματα πίστης. Υπάρχει το Άουσβιτς άρα δεν υπάρχει Θεός είχε πει ο Πρίμο Λέβι. Ωστόσο, δεν πρέπει να ξεχνάμε και τις αφηγήσεις εκείνων των στοχαστών που επέζησαν, όπως ο φιλόσοφος του Άουσβιτς, ο Ζαν Αμερύ.

Μιλώντας για τον εαυτό του, ο Αμερύ έγραψε ότι μπήκε στα στρατόπεδα αγνωστικιστής και βγήκε αγνωστικιστής. Αυτό που κλονίστηκε μέσα του ήταν η πίστη για τον άνθρωπο, η πίστη στις αξίες της αστικής κοινωνίας, στις ιδέες της. Δεν είναι ο πρώτος, ούτε ο τελευταίος αστός διανοούμενος που διατυπώνει μια τέτοια άποψη. Δεν είναι δα και τόσο εύκολο να κατανοήσει κανείς τους λόγους που το Τρίτο Ράιχ θα έφτανε στην αυτοπραγμάτωση του με την εξόντωση και του τελευταίου Εβραίου. Υπήρξαν όμως και αυτοί οι κρατούμενοι που κρατήθηκαν στη ζωή λόγω της πίστης τους είτε στο Θεό, είτε στις ιδέες τους για μια καλύτερη κοινωνία που δεν θα υπάρχει εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο. Η πίστη, ή οι ιδέες ήταν για αυτούς ένα σταθερό σημείο στον κόσμο όπου μπορούσε να κλονίσει συθέμελα το κράτος των Ες Ες.

Για τον πολιτικοποιημένο, κομμουνιστή κρατούμενο, ο ναζισμός – φασισμός ως τελικό στάδιο του καπιταλισμού ήταν φυσικό να διαπράξει τόσο στυγερά εγκλήματα σε βάρος της ανθρωπότητας. Η πίστη του πολιτικοποιημένου κομμουνιστή στον Κόκκινο Στρατό, στο κομμουνιστικό κίνημα που τελικά θα επικρατήσει και θα πάρει εκδίκηση ήταν κομβικής σημασίας για την επιβίωση μεγαλύτερο διάστημα στο στρατόπεδο. Το ίδιο και για τον θρησκευόμενο Εβραίο που μέσω της πίστης του στο θεό έδινε τις δικές τους εξηγήσεις για την θηριωδία και τα εγκλήματα που διέπραξαν οι ναζί στα στρατόπεδα. Μέσα από το κείμενο του Αμερύ βλέπουμε λοιπόν πόσο σημαντικό ρόλο έπαιξε η πίστη και οι ριζοσπαστικές ιδέες για πολλούς κρατούμενους, σε αντίθεση με τον αστό ουμανιστή διανοούμενο.

Μετά από αυτό το μικρό σχόλιο θα ήθελα να δώσω τον λόγο στον Διονύση για να μιλήσει για τον Θεό και τη Shoah. Τελικά ο Θεός ήταν το Θύμα ή ο ένοχος; Ποια η στάση των επιζώντων απέναντι στη Θρησκεία μετά το Ολοκαύτωμα; Ένα ερώτημα που απασχόλησε πολύ την κριτική σκέψη και τους ιστορικούς στον 20ο αιώνα αλλά και στις μέρες μας.